Stójkowy  {{#if:Patrzę ja, patrzę i nadziwić się nie mogę, z jakim szykiem chodzi Sankt Petersburg --- Sankt Petersburg stolica. Wielkie miasto --- kamienne, granitowe, z woli i rozkazu imperatora Piotra na fińskich moczarach zbudowane. Chciał --- i miał. I wyrosło w błocie miasto, aż podziw bierze. Dużo w nim ulic i placów, ale pierwsza ulica --- Newski Prospekt. Nie ma nic lepszego, nic piękniejszego nie ma. Wymyślili Niemcy Paryże i Londyny, ale takiej ulicy nie wymyślą. Nie ulica, sama żywa fantasmagoria. Chodzą sankt-petersburżanie i po innych ulicach, po Litiejnej, po Morskiej, po Grochowej, ale nigdzie z taką gracją nie kroczą, jak po Newskim Prospekcie. Ledwo stąpisz --- już się inaczej czujesz. A i dla mnie władzę sprawiającego, największa radość, największy honor, kiedy na Newskim posterunek wypadnie. Co jest ojczyzna nasza, Rossyjanie? Ojczyzna nasza jest summa guberni, powiatów, miast, miasteczek, wsi i w ogóle miejscowości, gdzie czynne są państwowe urzędy administracyjne. No, a gdzież, bracia Rossyjanie, narodzie prawosławny, najwspanialsze i najznamienitsze mieszczą się urzędy, ministerstwa i kancelarie, jeżeli nie w Sankt-Petersburgu? Stąd jego splendor. O --- sam pępek urzędowy ogromnego naszego państwa, ten Sankt-Petersburg, a jego znów pępek jest ten Prospekt przepiękny. Więc, kiedy tu stoję --- poczuwam się; ducha władzy czuję w każdym fibrze ciała.|Patrzę ja, patrzę i nadziwić się nie mogę, z jakim szykiem chodzi Sankt Petersburg --- Sankt Petersburg stolica. Wielkie miasto --- kamienne, granitowe, z woli i rozkazu imperatora Piotra na fińskich moczarach zbudowane. Chciał --- i miał. I wyrosło w błocie miasto, aż podziw bierze. Dużo w nim ulic i placów, ale pierwsza ulica --- Newski Prospekt. Nie ma nic lepszego, nic piękniejszego nie ma. Wymyślili Niemcy Paryże i Londyny, ale takiej ulicy nie wymyślą. Nie ulica, sama żywa fantasmagoria. Chodzą sankt-petersburżanie i po innych ulicach, po Litiejnej, po Morskiej, po Grochowej, ale nigdzie z taką gracją nie kroczą, jak po Newskim Prospekcie. Ledwo stąpisz --- już się inaczej czujesz. A i dla mnie władzę sprawiającego, największa radość, największy honor, kiedy na Newskim posterunek wypadnie. Co jest ojczyzna nasza, Rossyjanie? Ojczyzna nasza jest summa guberni, powiatów, miast, miasteczek, wsi i w ogóle miejscowości, gdzie czynne są państwowe urzędy administracyjne. No, a gdzież, bracia Rossyjanie, narodzie prawosławny, najwspanialsze i najznamienitsze mieszczą się urzędy, ministerstwa i kancelarie, jeżeli nie w Sankt-Petersburgu? Stąd jego splendor. O --- sam pępek urzędowy ogromnego naszego państwa, ten Sankt-Petersburg, a jego znów pępek jest ten Prospekt przepiękny. Więc, kiedy tu stoję --- poczuwam się; ducha władzy czuję w każdym fibrze ciała.|}}

Akakij  {{#if:Nie było go, nie było, a jak wziął to --- o. Do kości. Dzień dobry, Piotrze.|Nie było go, nie było, a jak wziął to --- o. Do kości. Dzień dobry, Piotrze.|}}

Woźny  {{#if:Dzień dobry. Kto wziął?|Dzień dobry. Kto wziął?|}}

Akakij  {{#if:Mróz.|Mróz.|}}

Woźny  {{#if:No, pora jego teraz. Latem nie złapie, bo nie jest jego pora. A zima jest jego pora. Dlatego.|No, pora jego teraz. Latem nie złapie, bo nie jest jego pora. A zima jest jego pora. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:Tak, tak, ale zawsze byłoby lepiej, żeby nie tak zaraz... tego... mocno... bo aż ręce grabieją i pisać nie... nie tego.|Tak, tak, ale zawsze byłoby lepiej, żeby nie tak zaraz... tego... mocno... bo aż ręce grabieją i pisać nie... nie tego.|}}

Woźny  {{#if:A jemu co pańskie pisanie? On jest mróz, nie pisarz. On wie swoje: wyznaczone mu, żeby zima, to zima. A latem żaden jego interes. Dlatego.|A jemu co pańskie pisanie? On jest mróz, nie pisarz. On wie swoje: wyznaczone mu, żeby zima, to zima. A latem żaden jego interes. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:(roztarł ręce, zasiadł do biurka) Tak, latem to nie, ale zimą to... czasem bardzo. Cóż to takie glancowanie, Piotrze?|(roztarł ręce, zasiadł do biurka) Tak, latem to nie, ale zimą to... czasem bardzo. Cóż to takie glancowanie, Piotrze?|}}

Woźny  {{#if:Żeby blask.|Żeby blask.|}}

Akakij  {{#if:A... a po co?|A... a po co?|}}

Woźny  {{#if:Musi być. Dlatego. Bo wizyta spodziewana. Generał na inspekcję. W piątym był i dziś do nas podobno. Więc musowo blask. Dlatego.|Musi być. Dlatego. Bo wizyta spodziewana. Generał na inspekcję. W piątym był i dziś do nas podobno. Więc musowo blask. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:(pisząc) No tak, racja. Jak generał, to rzeczywiście. Koniecznie i bezwarunkowo. To, Piotrze, samo przez się jakoś: jak generał to blask. Spojrzy człowiek, a tu ordery, szlify, akselbanty, epolety, wszystko, nawet oczy --- glanc.|(pisząc) No tak, racja. Jak generał, to rzeczywiście. Koniecznie i bezwarunkowo. To, Piotrze, samo przez się jakoś: jak generał to blask. Spojrzy człowiek, a tu ordery, szlify, akselbanty, epolety, wszystko, nawet oczy --- glanc.|}}

Woźny  {{#if:Wyższa światłość, z samej władzy płynąca. Jedno słowo: firmament. A od pana radcy, bez urazy, nijakiego blasku. Proszę zamknąć oczy i tylko pomyśleć: rzeczywisty tajny radca. I co przed oczyma? Gwiazdy, komety, meteory, cały fajerwerk potęgi. A taki radca tytularny, jak pan? Zamykam oczy i co widzę? Ledwo się coś tam ćmi: łojówka za dwa grosze. A dlaczego? Dlatego. (wychodzi)|Wyższa światłość, z samej władzy płynąca. Jedno słowo: firmament. A od pana radcy, bez urazy, nijakiego blasku. Proszę zamknąć oczy i tylko pomyśleć: rzeczywisty tajny radca. I co przed oczyma? Gwiazdy, komety, meteory, cały fajerwerk potęgi. A taki radca tytularny, jak pan? Zamykam oczy i co widzę? Ledwo się coś tam ćmi: łojówka za dwa grosze. A dlaczego? Dlatego. (wychodzi)|}}

Akakij  {{#if:(mruczy pod nosem, pisząc) To już prawda... że co do tego, to nawet w samej rzeczy... i nie można, żeby... bo to rzeczywiście... tego...

(wbiega Rastopyrkin, zaaferowany młody urzędniczek, wykwintniś)|(mruczy pod nosem, pisząc) To już prawda... że co do tego, to nawet w samej rzeczy... i nie można, żeby... bo to rzeczywiście... tego...

(wbiega Rastopyrkin, zaaferowany młody urzędniczek, wykwintniś)|}}

Rastopyrkin  {{#if:Słyszał pan? Słyszał pan? Zresztą, gdyby nawet pan słyszał, to by pan i tak nie zrozumiał. (wybiega)|Słyszał pan? Słyszał pan? Zresztą, gdyby nawet pan słyszał, to by pan i tak nie zrozumiał. (wybiega)|}}

Akakij  {{#if:(spokojnie przepisuje; wbiega Kandelabrow)|(spokojnie przepisuje; wbiega Kandelabrow)|}}

Kandelabrow  {{#if:(mówi do Piotra, w drzwiach) Powinni uprzedzać, mój Piotrze, absolutnie powinni uprzedzać. Jakże tak można? (wchodzi) Słyszał pan? (macha ręką z miną: co ja tam będę do tego jołopa Baszmaczkina gadał? Wchodzi Afroditow, który ma stale zdziwioną, jakby przerażoną minę)|(mówi do Piotra, w drzwiach) Powinni uprzedzać, mój Piotrze, absolutnie powinni uprzedzać. Jakże tak można? (wchodzi) Słyszał pan? (macha ręką z miną: co ja tam będę do tego jołopa Baszmaczkina gadał? Wchodzi Afroditow, który ma stale zdziwioną, jakby przerażoną minę)|}}

Afroditow  {{#if:Słyszałeś? Powinni uprzedzać.|Słyszałeś? Powinni uprzedzać.|}}

Kandelabrow  {{#if:Moje słowa. Powinni uprzedzać.|Moje słowa. Powinni uprzedzać.|}}

Afroditow  {{#if:Nie wiesz, czy będzie przeglądał akta?|Nie wiesz, czy będzie przeglądał akta?|}}

Kandelabrow  {{#if:No, sądzę, no, chyba, bo po cóż by inaczej przychodził?|No, sądzę, no, chyba, bo po cóż by inaczej przychodził?|}}

Afroditow  {{#if:Bożeż ty mój, Boże!

(Rastopyrkin wraca)|Bożeż ty mój, Boże!

(Rastopyrkin wraca)|}}

Rastopyrkin  {{#if:Słyszeliście? Informowałem się w trzecim. Kowalenko mówi, że straszny. I zwraca wielką uwagę na uniform. Jak leży mój frak? Czujesz perfumy? Żanetta. Sądzisz, że poczuje? A zresztą, czy nie wolno?

(Akakij spokojnie pisze. Wchodzą jeszcze dwaj urzędnicy i gwałtownie starają się doprowadzić do porządku papiery na swoich biurkach. Piotr kilkakrotnie przebiega przez scenę i znów znika. W ogóle zaczyna się nerwowa bieganina jakichś urzędników, woźnych, koncypientów itp. figur. Rośnie nastrój tremy i rozmaitych urzędniczych lęków. Wreszcie wpada zdyszany naczelnik kancelarii --- Kozodojew)|Słyszeliście? Informowałem się w trzecim. Kowalenko mówi, że straszny. I zwraca wielką uwagę na uniform. Jak leży mój frak? Czujesz perfumy? Żanetta. Sądzisz, że poczuje? A zresztą, czy nie wolno?

(Akakij spokojnie pisze. Wchodzą jeszcze dwaj urzędnicy i gwałtownie starają się doprowadzić do porządku papiery na swoich biurkach. Piotr kilkakrotnie przebiega przez scenę i znów znika. W ogóle zaczyna się nerwowa bieganina jakichś urzędników, woźnych, koncypientów itp. figur. Rośnie nastrój tremy i rozmaitych urzędniczych lęków. Wreszcie wpada zdyszany naczelnik kancelarii --- Kozodojew)|}}

Kozodojew  {{#if:Panowie słyszeli? No, co robić? Czy ja chciałem? Czy wiedziałem? Nagle przychodzą do biura i mówią mi, że lada chwila.|Panowie słyszeli? No, co robić? Czy ja chciałem? Czy wiedziałem? Nagle przychodzą do biura i mówią mi, że lada chwila.|}}

Rastopyrkin  {{#if:Podobno bardzo surowy formalista.|Podobno bardzo surowy formalista.|}}

Afroditow  {{#if:Bożesz ty mój, Boże!|Bożesz ty mój, Boże!|}}

Kandelabrow  {{#if:Moje najniższe i najgłębsze uszanowanie, panie naczelniku, ale powinni uprzedzać.|Moje najniższe i najgłębsze uszanowanie, panie naczelniku, ale powinni uprzedzać.|}}

Kozodojew  {{#if:Ale jak nie uprzedzili, to trudno. Za późno już. Spokój panowie. Spokój. Guziki, panowie. (ogląda urzędników od stóp do głów) A gdzie ten... jak go? Baszmaczkin.|Ale jak nie uprzedzili, to trudno. Za późno już. Spokój panowie. Spokój. Guziki, panowie. (ogląda urzędników od stóp do głów) A gdzie ten... jak go? Baszmaczkin.|}}

Akakij  {{#if:(wstaje)|(wstaje)|}}

Kozodojew  {{#if:Jak pan wygląda? To jest wygląd urzędnika czwartego departamentu? Piotr. Oczyść go. Czy pan w stodole spał, czy w chlewie? I na litość Boga, zabrać z przedpokoju to jego paletko, tę kapotę przeklętą. Jeszcze by tego brakowało, żeby generał zobaczył ten psu z gardła wyciągnięty łach.|Jak pan wygląda? To jest wygląd urzędnika czwartego departamentu? Piotr. Oczyść go. Czy pan w stodole spał, czy w chlewie? I na litość Boga, zabrać z przedpokoju to jego paletko, tę kapotę przeklętą. Jeszcze by tego brakowało, żeby generał zobaczył ten psu z gardła wyciągnięty łach.|}}

Afroditow  {{#if:Bożesz ty mój, Boże!|Bożesz ty mój, Boże!|}}

Kozodojew  {{#if:Piotr! Piotr!|Piotr! Piotr!|}}

Piotr  {{#if:(wpada) Panie naczelniku. Melduję, że właśnie zajechał. Dlatego.|(wpada) Panie naczelniku. Melduję, że właśnie zajechał. Dlatego.|}}

Kozodojew  {{#if:Panowie, siadać i nic nie robić... to jest... pracować... jakby nigdy nic... Spokój. Spokój. Guziki. (ostatnie nienawistne spojrzenie na Akakija) Uch, ty...

(wchodzi Jego Ekscelencja generał Jerichon Jerichonowicz Gromotrubow. Mnóstwo orderów, wstęg, brzękadeł. Mars na czole, wspaniałość i potęga. Za nim wiotki, elegancki adiutant. Urzędnicy stoją jak żołnierze. Pierwszy od widowni --- Akakij, ostatni --- naczelnik Kozodojew)|Panowie, siadać i nic nie robić... to jest... pracować... jakby nigdy nic... Spokój. Spokój. Guziki. (ostatnie nienawistne spojrzenie na Akakija) Uch, ty...

(wchodzi Jego Ekscelencja generał Jerichon Jerichonowicz Gromotrubow. Mnóstwo orderów, wstęg, brzękadeł. Mars na czole, wspaniałość i potęga. Za nim wiotki, elegancki adiutant. Urzędnicy stoją jak żołnierze. Pierwszy od widowni --- Akakij, ostatni --- naczelnik Kozodojew)|}}

Gromotrubow  {{#if:(przez chwilę przygląda się surowo urzędnikom, potem chrząka. Potem mówi: "tak jest" --- ma takie powiedzonko, które często wtrąca. Wreszcie zwraca się do urzędników) Witam panów. Szef biura, proszę?|(przez chwilę przygląda się surowo urzędnikom, potem chrząka. Potem mówi: "tak jest" --- ma takie powiedzonko, które często wtrąca. Wreszcie zwraca się do urzędników) Witam panów. Szef biura, proszę?|}}

Kozodojew  {{#if:Iwan Agafonowicz Kozodojew, asesor kolegialny w randze majora, kawaler orderu św. Stanisława trzeciego stopnia z mieczem, naczelnik oddziału czwartego departamentu szóstego, ma zaszczyt najuniżeniej zameldować waszej ekscelencji, że w powierzonym kierownictwu mojemu biurze praca postępuje w przewidzianym przez regulamin porządku (adiutant daje ręką znak, że stoi za blisko generała, Kozodojew cofa się)|Iwan Agafonowicz Kozodojew, asesor kolegialny w randze majora, kawaler orderu św. Stanisława trzeciego stopnia z mieczem, naczelnik oddziału czwartego departamentu szóstego, ma zaszczyt najuniżeniej zameldować waszej ekscelencji, że w powierzonym kierownictwu mojemu biurze praca postępuje w przewidzianym przez regulamin porządku (adiutant daje ręką znak, że stoi za blisko generała, Kozodojew cofa się)|}}

Gromotrubow  {{#if:Tak jest. Panowie urzędnicy?|Tak jest. Panowie urzędnicy?|}}

Kozodojew  {{#if:Mam zaszczyt najuniżeniej zaprezentować waszej ekscelencji: sekretarz kolegialny Rastopyrkin, sekretarz gubernialny Afroditow, rejestrator kolegialny Kandelabrow i radca tytularny Baszmaczkin.|Mam zaszczyt najuniżeniej zaprezentować waszej ekscelencji: sekretarz kolegialny Rastopyrkin, sekretarz gubernialny Afroditow, rejestrator kolegialny Kandelabrow i radca tytularny Baszmaczkin.|}}

Gromotrubow  {{#if:(patrząc ponad głowami urzędników, nie widząc ich) A tak, w ogóle, zadowoleni panowie?|(patrząc ponad głowami urzędników, nie widząc ich) A tak, w ogóle, zadowoleni panowie?|}}

Urzędnicy  {{#if:(chórem) Zadowoleni, wasza ekscelencjo.|(chórem) Zadowoleni, wasza ekscelencjo.|}}

Gromotrubow  {{#if:Krzywda żadna się nie dzieje?|Krzywda żadna się nie dzieje?|}}

Urzędnicy  {{#if:(j. w.) Żadna, wasza ekscelencjo.|(j. w.) Żadna, wasza ekscelencjo.|}}

Gromotrubow  {{#if:To dobrze. Tak jest. Zadowolenie... to bardzo pomyślne uczucie. Powiem nawet, że na zdrowie dobrze wpływa. A z niezadowolenia --- kwasy, nawet obstrukcja. Cha-cha-cha...|To dobrze. Tak jest. Zadowolenie... to bardzo pomyślne uczucie. Powiem nawet, że na zdrowie dobrze wpływa. A z niezadowolenia --- kwasy, nawet obstrukcja. Cha-cha-cha...|}}

Urzędnicy  {{#if:Cha-cha-cha...

(adiutant tym samym ruchem ręki daje znak, aby się zbyt głośno nie śmiać. Młodzieniec ten przez cały czas zajęty jest oglądaniem i polerowaniem o rękaw munduru swych paznokci)|Cha-cha-cha...

(adiutant tym samym ruchem ręki daje znak, aby się zbyt głośno nie śmiać. Młodzieniec ten przez cały czas zajęty jest oglądaniem i polerowaniem o rękaw munduru swych paznokci)|}}

Gromotrubow  {{#if:A teraz... hm... tak jest... chciałem powiedzieć panom parę słów. Słów może ostrych, ale istotnych, powiem nawet: ojcowskich. Bo ja, panowie, jestem nie tylko zwierzchnikiem waszym, ale i do pewnego stopnia ojcem, który pragnie wychować swoje dzieci. Surowo --- ale sprawiedliwie. Ostro --- ale w tej ostrości jest idea, zamierzenie pedagogiczne. Mianowany reskryptem Jego Cesarskiej Mości na to stanowisko, pragnę zapoznać się ze swoimi podwładnymi, poinformować ich o celach mojej pracy na gigantycznym terenie działalności państwowej. Tak jest. Panowie powinni sobie uświadomić, że jesteście śrubkami lub --- jak kto woli --- kółeczkami kolosalnej machiny państwowej, pracującej dla celów wyższych, celów, przekraczających często możność zrozumienia przez was ich istoty, słowem: dla owego ideału, jakim jest doskonały, sprawnie działający aparat państwowy potężnego, kolosalnego mocarstwa. Co to jest śrubka panowie? Śrubka jest to coś wkręconego, coś, co trzyma, przytwierdza. Tak jest. A cóż to jest kółko? Kółko --- to coś takiego, co się obraca. I jeżeli choć jedna śrubka olbrzymiej machiny jest źle wkręcona, jeżeli choć jedno kółeczko nieodpowiednio się obraca --- wtedy cała straszliwa w swej mistycznej wspaniałości genialna aparatura narażona bywa na szwank. Tak jest. Dlatego zwracam baczną uwagę panów, aby każdy na swoim stanowisku miał to poczucie, że będąc mikroskopijną cząsteczką składową gigantycznego, skomplikowanego motoru, jest odpowiedzialnym za jego nienaganne, nieprzerwane a precyzyjne działanie. Bo oto jakieś drobniutkie kółeczko zazębia się o inne, a ono znów wprowadza w ruch już nie kółeczko, lecz kółko, to kółko ma już kontakt z większym kołem, to ostatnie zaś, tak jest, porusza już ogromne kolisko rozpędowe całej niepojętej, kolosalnej, wyższą siłą gnanej maszyny. Jak zdobyć to poczucie? Karnością, subordynacją, dyscypliną. Panowie słyszą? Dyscypliną, subordynacją, karnością. Dlatego uprzedzam panów, że w poczynaniach swoich, mających na względzie wyłącznie, tak jest, nieogarnioną wielkość i potęgę imperium rosyjskiego oraz najmiłościwiej z bożej łaski panującej nam dynastii, kierować się będę surowością i jeszcze raz surowością. Hierarchia kółek. Hierarchia śrubek. Czy panowie rozumieją? Nie zniosę najdrobniejszego uchybienia. Nie pozwolę na żadne takie czy owakie, czy temu podobne. A jeżeli kto przypuszcza, że będę tolerował takie czy owakie, czy temu podobne, to panowie mnie nie znają. U mnie tego nie ma. Ja, panowie, potrafię być straszny. Tak jest. Uprzedzam także, że będę tępić wszelkie szkodliwe liberalizmy, modną teraz fantastykę myślową oraz inne fermenty zaprzątające ostatnio głowy młodzieży. Te wszystkie frywolne idee proszę na cztery wiatry wypędzić. Czy panowie rozumieją? (pauza. Potem już łagodniej) Ale, gdyby kto z panów miał jakie wątpliwości, jakiś problemat do rozwiązania, to niech się do mnie zgłosi, jak do ojca. Po prostu niech złoży u dyrektora mojej kancelarii pisemną prośbę o audiencję, dyrektor przedstawi ją zastępcy mego adiutanta, zastępca adiutantowi, ten sekretarzowi prywatnemu, a on już mnie. Kończąc, jeszcze raz przypominam panom, że machina państwowa, ta kolosalna, gigantyczna, astronomicznych rozmiarów sięgająca machi...

(Akakij czknął głośno)|A teraz... hm... tak jest... chciałem powiedzieć panom parę słów. Słów może ostrych, ale istotnych, powiem nawet: ojcowskich. Bo ja, panowie, jestem nie tylko zwierzchnikiem waszym, ale i do pewnego stopnia ojcem, który pragnie wychować swoje dzieci. Surowo --- ale sprawiedliwie. Ostro --- ale w tej ostrości jest idea, zamierzenie pedagogiczne. Mianowany reskryptem Jego Cesarskiej Mości na to stanowisko, pragnę zapoznać się ze swoimi podwładnymi, poinformować ich o celach mojej pracy na gigantycznym terenie działalności państwowej. Tak jest. Panowie powinni sobie uświadomić, że jesteście śrubkami lub --- jak kto woli --- kółeczkami kolosalnej machiny państwowej, pracującej dla celów wyższych, celów, przekraczających często możność zrozumienia przez was ich istoty, słowem: dla owego ideału, jakim jest doskonały, sprawnie działający aparat państwowy potężnego, kolosalnego mocarstwa. Co to jest śrubka panowie? Śrubka jest to coś wkręconego, coś, co trzyma, przytwierdza. Tak jest. A cóż to jest kółko? Kółko --- to coś takiego, co się obraca. I jeżeli choć jedna śrubka olbrzymiej machiny jest źle wkręcona, jeżeli choć jedno kółeczko nieodpowiednio się obraca --- wtedy cała straszliwa w swej mistycznej wspaniałości genialna aparatura narażona bywa na szwank. Tak jest. Dlatego zwracam baczną uwagę panów, aby każdy na swoim stanowisku miał to poczucie, że będąc mikroskopijną cząsteczką składową gigantycznego, skomplikowanego motoru, jest odpowiedzialnym za jego nienaganne, nieprzerwane a precyzyjne działanie. Bo oto jakieś drobniutkie kółeczko zazębia się o inne, a ono znów wprowadza w ruch już nie kółeczko, lecz kółko, to kółko ma już kontakt z większym kołem, to ostatnie zaś, tak jest, porusza już ogromne kolisko rozpędowe całej niepojętej, kolosalnej, wyższą siłą gnanej maszyny. Jak zdobyć to poczucie? Karnością, subordynacją, dyscypliną. Panowie słyszą? Dyscypliną, subordynacją, karnością. Dlatego uprzedzam panów, że w poczynaniach swoich, mających na względzie wyłącznie, tak jest, nieogarnioną wielkość i potęgę imperium rosyjskiego oraz najmiłościwiej z bożej łaski panującej nam dynastii, kierować się będę surowością i jeszcze raz surowością. Hierarchia kółek. Hierarchia śrubek. Czy panowie rozumieją? Nie zniosę najdrobniejszego uchybienia. Nie pozwolę na żadne takie czy owakie, czy temu podobne. A jeżeli kto przypuszcza, że będę tolerował takie czy owakie, czy temu podobne, to panowie mnie nie znają. U mnie tego nie ma. Ja, panowie, potrafię być straszny. Tak jest. Uprzedzam także, że będę tępić wszelkie szkodliwe liberalizmy, modną teraz fantastykę myślową oraz inne fermenty zaprzątające ostatnio głowy młodzieży. Te wszystkie frywolne idee proszę na cztery wiatry wypędzić. Czy panowie rozumieją? (pauza. Potem już łagodniej) Ale, gdyby kto z panów miał jakie wątpliwości, jakiś problemat do rozwiązania, to niech się do mnie zgłosi, jak do ojca. Po prostu niech złoży u dyrektora mojej kancelarii pisemną prośbę o audiencję, dyrektor przedstawi ją zastępcy mego adiutanta, zastępca adiutantowi, ten sekretarzowi prywatnemu, a on już mnie. Kończąc, jeszcze raz przypominam panom, że machina państwowa, ta kolosalna, gigantyczna, astronomicznych rozmiarów sięgająca machi...

(Akakij czknął głośno)|}}

Gromotrubow  {{#if:Co?

(adiutant odpowiedni gest ręką. Urzędnicy przerażeni)|Co?

(adiutant odpowiedni gest ręką. Urzędnicy przerażeni)|}}

Gromotrubow  {{#if:Co takiego? Kto to śmiał? Co to było?|Co takiego? Kto to śmiał? Co to było?|}}

Akakij  {{#if:Wasza... Eks... przepr... ja...celencjo...praszam... mimo woli... ka... kapusta...|Wasza... Eks... przepr... ja...celencjo...praszam... mimo woli... ka... kapusta...|}}

Gromotrubow  {{#if:(oszołomiony, jakby spadł z księżyca) Kto? Kapusta? Gdzie kapusta?

(Kozodojew --- w rozpaczy, urzędnicy z trudem powstrzymują śmiech, adiutant tłumaczy ekscelencji na ucho)|(oszołomiony, jakby spadł z księżyca) Kto? Kapusta? Gdzie kapusta?

(Kozodojew --- w rozpaczy, urzędnicy z trudem powstrzymują śmiech, adiutant tłumaczy ekscelencji na ucho)|}}

Gromotrubow  {{#if:Nic nie rozumiem. Co? Fizjologia? Nie wiem. Nie pozwolę. (do Akakija) To pan? Jak pan smiał? Czy pan nie rozumie, kto przed panem stoi? Czy pan sobie zdaje sprawę? Ja panu pokażę kapustę! Kto pan jest?|Nic nie rozumiem. Co? Fizjologia? Nie wiem. Nie pozwolę. (do Akakija) To pan? Jak pan smiał? Czy pan nie rozumie, kto przed panem stoi? Czy pan sobie zdaje sprawę? Ja panu pokażę kapustę! Kto pan jest?|}}

Kozodojew  {{#if:Wasza ekscelencjo...

(adiutant daje mu znak ręką, aby się nie wtrącał)|Wasza ekscelencjo...

(adiutant daje mu znak ręką, aby się nie wtrącał)|}}

Akakij  {{#if:(odjęło mu mowę, bełkoce) Aka...ka...ka...ra...ra...|(odjęło mu mowę, bełkoce) Aka...ka...ka...ra...ra...|}}

Gromotrubow  {{#if:No?|No?|}}

Akakij  {{#if:Radca tytularny Akakij Akakjewicz Baszmaczkin.|Radca tytularny Akakij Akakjewicz Baszmaczkin.|}}

Gromotrubow  {{#if:Jak? Akakij? A to co znowu --- Akakij? A gdzie kapusta?|Jak? Akakij? A to co znowu --- Akakij? A gdzie kapusta?|}}

Akakij  {{#if:Kapusta właśnie wczoraj i... tego... Akakij Akakjewicz...|Kapusta właśnie wczoraj i... tego... Akakij Akakjewicz...|}}

Gromotrubow  {{#if:Jakij? Akakij?|Jakij? Akakij?|}}

Akakij  {{#if:Akakij, Akakja syn, Baszmaczkin, radca tylu... lytu... tulularny...|Akakij, Akakja syn, Baszmaczkin, radca tylu... lytu... tulularny...|}}

Gromotrubow  {{#if:(do adiutanta) Est-ce que tu connais un nom pareil. Akakij? (do Akakja) Jest takie imię? (udobruchany) Skąd pan, na litość Boga wytrzasnął Akakja?|(do adiutanta) Est-ce que tu connais un nom pareil. Akakij? (do Akakja) Jest takie imię? (udobruchany) Skąd pan, na litość Boga wytrzasnął Akakja?|}}

Akakij  {{#if:Wasza generalicjo... ekscelencjo... ja tego... kancelaryjny urzędnik jedenastej kategorii... 33 lata służby... nie śmiem prosić... przeprosić... że (czknął z przerażenia)|Wasza generalicjo... ekscelencjo... ja tego... kancelaryjny urzędnik jedenastej kategorii... 33 lata służby... nie śmiem prosić... przeprosić... że (czknął z przerażenia)|}}

Stójkowy  {{#if:Patrzę ja, patrzę i nadziwić się nie mogę, z jakim szykiem chodzi Sankt Petersburg --- Sankt Petersburg stolica. Wielkie miasto --- kamienne, granitowe, z woli i rozkazu imperatora Piotra na fińskich moczarach zbudowane. Chciał --- i miał. I wyrosło w błocie miasto, aż podziw bierze. Dużo w nim ulic i placów, ale pierwsza ulica --- Newski Prospekt. Nie ma nic lepszego, nic piękniejszego nie ma. Wymyślili Niemcy Paryże i Londyny, ale takiej ulicy nie wymyślą. Nie ulica, sama żywa fantasmagoria. Chodzą sankt-petersburżanie i po innych ulicach, po Litiejnej, po Morskiej, po Grochowej, ale nigdzie z taką gracją nie kroczą, jak po Newskim Prospekcie. Ledwo stąpisz --- już się inaczej czujesz. A i dla mnie władzę sprawiającego, największa radość, największy honor, kiedy na Newskim posterunek wypadnie. Co jest ojczyzna nasza, Rossyjanie? Ojczyzna nasza jest summa guberni, powiatów, miast, miasteczek, wsi i w ogóle miejscowości, gdzie czynne są państwowe urzędy administracyjne. No, a gdzież, bracia Rossyjanie, narodzie prawosławny, najwspanialsze i najznamienitsze mieszczą się urzędy, ministerstwa i kancelarie, jeżeli nie w Sankt-Petersburgu? Stąd jego splendor. O --- sam pępek urzędowy ogromnego naszego państwa, ten Sankt-Petersburg, a jego znów pępek jest ten Prospekt przepiękny. Więc, kiedy tu stoję --- poczuwam się; ducha władzy czuję w każdym fibrze ciała.|Patrzę ja, patrzę i nadziwić się nie mogę, z jakim szykiem chodzi Sankt Petersburg --- Sankt Petersburg stolica. Wielkie miasto --- kamienne, granitowe, z woli i rozkazu imperatora Piotra na fińskich moczarach zbudowane. Chciał --- i miał. I wyrosło w błocie miasto, aż podziw bierze. Dużo w nim ulic i placów, ale pierwsza ulica --- Newski Prospekt. Nie ma nic lepszego, nic piękniejszego nie ma. Wymyślili Niemcy Paryże i Londyny, ale takiej ulicy nie wymyślą. Nie ulica, sama żywa fantasmagoria. Chodzą sankt-petersburżanie i po innych ulicach, po Litiejnej, po Morskiej, po Grochowej, ale nigdzie z taką gracją nie kroczą, jak po Newskim Prospekcie. Ledwo stąpisz --- już się inaczej czujesz. A i dla mnie władzę sprawiającego, największa radość, największy honor, kiedy na Newskim posterunek wypadnie. Co jest ojczyzna nasza, Rossyjanie? Ojczyzna nasza jest summa guberni, powiatów, miast, miasteczek, wsi i w ogóle miejscowości, gdzie czynne są państwowe urzędy administracyjne. No, a gdzież, bracia Rossyjanie, narodzie prawosławny, najwspanialsze i najznamienitsze mieszczą się urzędy, ministerstwa i kancelarie, jeżeli nie w Sankt-Petersburgu? Stąd jego splendor. O --- sam pępek urzędowy ogromnego naszego państwa, ten Sankt-Petersburg, a jego znów pępek jest ten Prospekt przepiękny. Więc, kiedy tu stoję --- poczuwam się; ducha władzy czuję w każdym fibrze ciała.|}}

Akakij  {{#if:Nie było go, nie było, a jak wziął to --- o. Do kości. Dzień dobry, Piotrze.|Nie było go, nie było, a jak wziął to --- o. Do kości. Dzień dobry, Piotrze.|}}

Woźny  {{#if:Dzień dobry. Kto wziął?|Dzień dobry. Kto wziął?|}}

Akakij  {{#if:Mróz.|Mróz.|}}

Woźny  {{#if:No, pora jego teraz. Latem nie złapie, bo nie jest jego pora. A zima jest jego pora. Dlatego.|No, pora jego teraz. Latem nie złapie, bo nie jest jego pora. A zima jest jego pora. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:Tak, tak, ale zawsze byłoby lepiej, żeby nie tak zaraz... tego... mocno... bo aż ręce grabieją i pisać nie... nie tego.|Tak, tak, ale zawsze byłoby lepiej, żeby nie tak zaraz... tego... mocno... bo aż ręce grabieją i pisać nie... nie tego.|}}

Woźny  {{#if:A jemu co pańskie pisanie? On jest mróz, nie pisarz. On wie swoje: wyznaczone mu, żeby zima, to zima. A latem żaden jego interes. Dlatego.|A jemu co pańskie pisanie? On jest mróz, nie pisarz. On wie swoje: wyznaczone mu, żeby zima, to zima. A latem żaden jego interes. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:(roztarł ręce, zasiadł do biurka) Tak, latem to nie, ale zimą to... czasem bardzo. Cóż to takie glancowanie, Piotrze?|(roztarł ręce, zasiadł do biurka) Tak, latem to nie, ale zimą to... czasem bardzo. Cóż to takie glancowanie, Piotrze?|}}

Woźny  {{#if:Żeby blask.|Żeby blask.|}}

Akakij  {{#if:A... a po co?|A... a po co?|}}

Woźny  {{#if:Musi być. Dlatego. Bo wizyta spodziewana. Generał na inspekcję. W piątym był i dziś do nas podobno. Więc musowo blask. Dlatego.|Musi być. Dlatego. Bo wizyta spodziewana. Generał na inspekcję. W piątym był i dziś do nas podobno. Więc musowo blask. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:(pisząc) No tak, racja. Jak generał, to rzeczywiście. Koniecznie i bezwarunkowo. To, Piotrze, samo przez się jakoś: jak generał to blask. Spojrzy człowiek, a tu ordery, szlify, akselbanty, epolety, wszystko, nawet oczy --- glanc.|(pisząc) No tak, racja. Jak generał, to rzeczywiście. Koniecznie i bezwarunkowo. To, Piotrze, samo przez się jakoś: jak generał to blask. Spojrzy człowiek, a tu ordery, szlify, akselbanty, epolety, wszystko, nawet oczy --- glanc.|}}

Woźny  {{#if:Wyższa światłość, z samej władzy płynąca. Jedno słowo: firmament. A od pana radcy, bez urazy, nijakiego blasku. Proszę zamknąć oczy i tylko pomyśleć: rzeczywisty tajny radca. I co przed oczyma? Gwiazdy, komety, meteory, cały fajerwerk potęgi. A taki radca tytularny, jak pan? Zamykam oczy i co widzę? Ledwo się coś tam ćmi: łojówka za dwa grosze. A dlaczego? Dlatego. (wychodzi)|Wyższa światłość, z samej władzy płynąca. Jedno słowo: firmament. A od pana radcy, bez urazy, nijakiego blasku. Proszę zamknąć oczy i tylko pomyśleć: rzeczywisty tajny radca. I co przed oczyma? Gwiazdy, komety, meteory, cały fajerwerk potęgi. A taki radca tytularny, jak pan? Zamykam oczy i co widzę? Ledwo się coś tam ćmi: łojówka za dwa grosze. A dlaczego? Dlatego. (wychodzi)|}}

Akakij  {{#if:(mruczy pod nosem, pisząc) To już prawda... że co do tego, to nawet w samej rzeczy... i nie można, żeby... bo to rzeczywiście... tego...

(wbiega Rastopyrkin, zaaferowany młody urzędniczek, wykwintniś)|(mruczy pod nosem, pisząc) To już prawda... że co do tego, to nawet w samej rzeczy... i nie można, żeby... bo to rzeczywiście... tego...

(wbiega Rastopyrkin, zaaferowany młody urzędniczek, wykwintniś)|}}

Rastopyrkin  {{#if:Słyszał pan? Słyszał pan? Zresztą, gdyby nawet pan słyszał, to by pan i tak nie zrozumiał. (wybiega)|Słyszał pan? Słyszał pan? Zresztą, gdyby nawet pan słyszał, to by pan i tak nie zrozumiał. (wybiega)|}}

Akakij  {{#if:(spokojnie przepisuje; wbiega Kandelabrow)|(spokojnie przepisuje; wbiega Kandelabrow)|}}

Kandelabrow  {{#if:(mówi do Piotra, w drzwiach) Powinni uprzedzać, mój Piotrze, absolutnie powinni uprzedzać. Jakże tak można? (wchodzi) Słyszał pan? (macha ręką z miną: co ja tam będę do tego jołopa Baszmaczkina gadał? Wchodzi Afroditow, który ma stale zdziwioną, jakby przerażoną minę)|(mówi do Piotra, w drzwiach) Powinni uprzedzać, mój Piotrze, absolutnie powinni uprzedzać. Jakże tak można? (wchodzi) Słyszał pan? (macha ręką z miną: co ja tam będę do tego jołopa Baszmaczkina gadał? Wchodzi Afroditow, który ma stale zdziwioną, jakby przerażoną minę)|}}

Afroditow  {{#if:Słyszałeś? Powinni uprzedzać.|Słyszałeś? Powinni uprzedzać.|}}

Kandelabrow  {{#if:Moje słowa. Powinni uprzedzać.|Moje słowa. Powinni uprzedzać.|}}

Afroditow  {{#if:Nie wiesz, czy będzie przeglądał akta?|Nie wiesz, czy będzie przeglądał akta?|}}

Kandelabrow  {{#if:No, sądzę, no, chyba, bo po cóż by inaczej przychodził?|No, sądzę, no, chyba, bo po cóż by inaczej przychodził?|}}

Afroditow  {{#if:Bożeż ty mój, Boże!

(Rastopyrkin wraca)|Bożeż ty mój, Boże!

(Rastopyrkin wraca)|}}

Rastopyrkin  {{#if:Słyszeliście? Informowałem się w trzecim. Kowalenko mówi, że straszny. I zwraca wielką uwagę na uniform. Jak leży mój frak? Czujesz perfumy? Żanetta. Sądzisz, że poczuje? A zresztą, czy nie wolno?

(Akakij spokojnie pisze. Wchodzą jeszcze dwaj urzędnicy i gwałtownie starają się doprowadzić do porządku papiery na swoich biurkach. Piotr kilkakrotnie przebiega przez scenę i znów znika. W ogóle zaczyna się nerwowa bieganina jakichś urzędników, woźnych, koncypientów itp. figur. Rośnie nastrój tremy i rozmaitych urzędniczych lęków. Wreszcie wpada zdyszany naczelnik kancelarii --- Kozodojew)|Słyszeliście? Informowałem się w trzecim. Kowalenko mówi, że straszny. I zwraca wielką uwagę na uniform. Jak leży mój frak? Czujesz perfumy? Żanetta. Sądzisz, że poczuje? A zresztą, czy nie wolno?

(Akakij spokojnie pisze. Wchodzą jeszcze dwaj urzędnicy i gwałtownie starają się doprowadzić do porządku papiery na swoich biurkach. Piotr kilkakrotnie przebiega przez scenę i znów znika. W ogóle zaczyna się nerwowa bieganina jakichś urzędników, woźnych, koncypientów itp. figur. Rośnie nastrój tremy i rozmaitych urzędniczych lęków. Wreszcie wpada zdyszany naczelnik kancelarii --- Kozodojew)|}}

Kozodojew  {{#if:Panowie słyszeli? No, co robić? Czy ja chciałem? Czy wiedziałem? Nagle przychodzą do biura i mówią mi, że lada chwila.|Panowie słyszeli? No, co robić? Czy ja chciałem? Czy wiedziałem? Nagle przychodzą do biura i mówią mi, że lada chwila.|}}

Rastopyrkin  {{#if:Podobno bardzo surowy formalista.|Podobno bardzo surowy formalista.|}}

Afroditow  {{#if:Bożesz ty mój, Boże!|Bożesz ty mój, Boże!|}}

Kandelabrow  {{#if:Moje najniższe i najgłębsze uszanowanie, panie naczelniku, ale powinni uprzedzać.|Moje najniższe i najgłębsze uszanowanie, panie naczelniku, ale powinni uprzedzać.|}}

Kozodojew  {{#if:Ale jak nie uprzedzili, to trudno. Za późno już. Spokój panowie. Spokój. Guziki, panowie. (ogląda urzędników od stóp do głów) A gdzie ten... jak go? Baszmaczkin.|Ale jak nie uprzedzili, to trudno. Za późno już. Spokój panowie. Spokój. Guziki, panowie. (ogląda urzędników od stóp do głów) A gdzie ten... jak go? Baszmaczkin.|}}

Akakij  {{#if:(wstaje)|(wstaje)|}}

Kozodojew  {{#if:Jak pan wygląda? To jest wygląd urzędnika czwartego departamentu? Piotr. Oczyść go. Czy pan w stodole spał, czy w chlewie? I na litość Boga, zabrać z przedpokoju to jego paletko, tę kapotę przeklętą. Jeszcze by tego brakowało, żeby generał zobaczył ten psu z gardła wyciągnięty łach.|Jak pan wygląda? To jest wygląd urzędnika czwartego departamentu? Piotr. Oczyść go. Czy pan w stodole spał, czy w chlewie? I na litość Boga, zabrać z przedpokoju to jego paletko, tę kapotę przeklętą. Jeszcze by tego brakowało, żeby generał zobaczył ten psu z gardła wyciągnięty łach.|}}

Afroditow  {{#if:Bożesz ty mój, Boże!|Bożesz ty mój, Boże!|}}

Kozodojew  {{#if:Piotr! Piotr!|Piotr! Piotr!|}}

Piotr  {{#if:(wpada) Panie naczelniku. Melduję, że właśnie zajechał. Dlatego.|(wpada) Panie naczelniku. Melduję, że właśnie zajechał. Dlatego.|}}

Kozodojew  {{#if:Panowie, siadać i nic nie robić... to jest... pracować... jakby nigdy nic... Spokój. Spokój. Guziki. (ostatnie nienawistne spojrzenie na Akakija) Uch, ty...

(wchodzi Jego Ekscelencja generał Jerichon Jerichonowicz Gromotrubow. Mnóstwo orderów, wstęg, brzękadeł. Mars na czole, wspaniałość i potęga. Za nim wiotki, elegancki adiutant. Urzędnicy stoją jak żołnierze. Pierwszy od widowni --- Akakij, ostatni --- naczelnik Kozodojew)|Panowie, siadać i nic nie robić... to jest... pracować... jakby nigdy nic... Spokój. Spokój. Guziki. (ostatnie nienawistne spojrzenie na Akakija) Uch, ty...

(wchodzi Jego Ekscelencja generał Jerichon Jerichonowicz Gromotrubow. Mnóstwo orderów, wstęg, brzękadeł. Mars na czole, wspaniałość i potęga. Za nim wiotki, elegancki adiutant. Urzędnicy stoją jak żołnierze. Pierwszy od widowni --- Akakij, ostatni --- naczelnik Kozodojew)|}}

Gromotrubow  {{#if:(przez chwilę przygląda się surowo urzędnikom, potem chrząka. Potem mówi: "tak jest" --- ma takie powiedzonko, które często wtrąca. Wreszcie zwraca się do urzędników) Witam panów. Szef biura, proszę?|(przez chwilę przygląda się surowo urzędnikom, potem chrząka. Potem mówi: "tak jest" --- ma takie powiedzonko, które często wtrąca. Wreszcie zwraca się do urzędników) Witam panów. Szef biura, proszę?|}}

Kozodojew  {{#if:Iwan Agafonowicz Kozodojew, asesor kolegialny w randze majora, kawaler orderu św. Stanisława trzeciego stopnia z mieczem, naczelnik oddziału czwartego departamentu szóstego, ma zaszczyt najuniżeniej zameldować waszej ekscelencji, że w powierzonym kierownictwu mojemu biurze praca postępuje w przewidzianym przez regulamin porządku (adiutant daje ręką znak, że stoi za blisko generała, Kozodojew cofa się)|Iwan Agafonowicz Kozodojew, asesor kolegialny w randze majora, kawaler orderu św. Stanisława trzeciego stopnia z mieczem, naczelnik oddziału czwartego departamentu szóstego, ma zaszczyt najuniżeniej zameldować waszej ekscelencji, że w powierzonym kierownictwu mojemu biurze praca postępuje w przewidzianym przez regulamin porządku (adiutant daje ręką znak, że stoi za blisko generała, Kozodojew cofa się)|}}

Gromotrubow  {{#if:Tak jest. Panowie urzędnicy?|Tak jest. Panowie urzędnicy?|}}

Kozodojew  {{#if:Mam zaszczyt najuniżeniej zaprezentować waszej ekscelencji: sekretarz kolegialny Rastopyrkin, sekretarz gubernialny Afroditow, rejestrator kolegialny Kandelabrow i radca tytularny Baszmaczkin.|Mam zaszczyt najuniżeniej zaprezentować waszej ekscelencji: sekretarz kolegialny Rastopyrkin, sekretarz gubernialny Afroditow, rejestrator kolegialny Kandelabrow i radca tytularny Baszmaczkin.|}}

Gromotrubow  {{#if:(patrząc ponad głowami urzędników, nie widząc ich) A tak, w ogóle, zadowoleni panowie?|(patrząc ponad głowami urzędników, nie widząc ich) A tak, w ogóle, zadowoleni panowie?|}}

Urzędnicy  {{#if:(chórem) Zadowoleni, wasza ekscelencjo.|(chórem) Zadowoleni, wasza ekscelencjo.|}}

Gromotrubow  {{#if:Krzywda żadna się nie dzieje?|Krzywda żadna się nie dzieje?|}}

Urzędnicy  {{#if:(j. w.) Żadna, wasza ekscelencjo.|(j. w.) Żadna, wasza ekscelencjo.|}}

Gromotrubow  {{#if:To dobrze. Tak jest. Zadowolenie... to bardzo pomyślne uczucie. Powiem nawet, że na zdrowie dobrze wpływa. A z niezadowolenia --- kwasy, nawet obstrukcja. Cha-cha-cha...|To dobrze. Tak jest. Zadowolenie... to bardzo pomyślne uczucie. Powiem nawet, że na zdrowie dobrze wpływa. A z niezadowolenia --- kwasy, nawet obstrukcja. Cha-cha-cha...|}}

Urzędnicy  {{#if:Cha-cha-cha...

(adiutant tym samym ruchem ręki daje znak, aby się zbyt głośno nie śmiać. Młodzieniec ten przez cały czas zajęty jest oglądaniem i polerowaniem o rękaw munduru swych paznokci)|Cha-cha-cha...

(adiutant tym samym ruchem ręki daje znak, aby się zbyt głośno nie śmiać. Młodzieniec ten przez cały czas zajęty jest oglądaniem i polerowaniem o rękaw munduru swych paznokci)|}}

Gromotrubow  {{#if:A teraz... hm... tak jest... chciałem powiedzieć panom parę słów. Słów może ostrych, ale istotnych, powiem nawet: ojcowskich. Bo ja, panowie, jestem nie tylko zwierzchnikiem waszym, ale i do pewnego stopnia ojcem, który pragnie wychować swoje dzieci. Surowo --- ale sprawiedliwie. Ostro --- ale w tej ostrości jest idea, zamierzenie pedagogiczne. Mianowany reskryptem Jego Cesarskiej Mości na to stanowisko, pragnę zapoznać się ze swoimi podwładnymi, poinformować ich o celach mojej pracy na gigantycznym terenie działalności państwowej. Tak jest. Panowie powinni sobie uświadomić, że jesteście śrubkami lub --- jak kto woli --- kółeczkami kolosalnej machiny państwowej, pracującej dla celów wyższych, celów, przekraczających często możność zrozumienia przez was ich istoty, słowem: dla owego ideału, jakim jest doskonały, sprawnie działający aparat państwowy potężnego, kolosalnego mocarstwa. Co to jest śrubka panowie? Śrubka jest to coś wkręconego, coś, co trzyma, przytwierdza. Tak jest. A cóż to jest kółko? Kółko --- to coś takiego, co się obraca. I jeżeli choć jedna śrubka olbrzymiej machiny jest źle wkręcona, jeżeli choć jedno kółeczko nieodpowiednio się obraca --- wtedy cała straszliwa w swej mistycznej wspaniałości genialna aparatura narażona bywa na szwank. Tak jest. Dlatego zwracam baczną uwagę panów, aby każdy na swoim stanowisku miał to poczucie, że będąc mikroskopijną cząsteczką składową gigantycznego, skomplikowanego motoru, jest odpowiedzialnym za jego nienaganne, nieprzerwane a precyzyjne działanie. Bo oto jakieś drobniutkie kółeczko zazębia się o inne, a ono znów wprowadza w ruch już nie kółeczko, lecz kółko, to kółko ma już kontakt z większym kołem, to ostatnie zaś, tak jest, porusza już ogromne kolisko rozpędowe całej niepojętej, kolosalnej, wyższą siłą gnanej maszyny. Jak zdobyć to poczucie? Karnością, subordynacją, dyscypliną. Panowie słyszą? Dyscypliną, subordynacją, karnością. Dlatego uprzedzam panów, że w poczynaniach swoich, mających na względzie wyłącznie, tak jest, nieogarnioną wielkość i potęgę imperium rosyjskiego oraz najmiłościwiej z bożej łaski panującej nam dynastii, kierować się będę surowością i jeszcze raz surowością. Hierarchia kółek. Hierarchia śrubek. Czy panowie rozumieją? Nie zniosę najdrobniejszego uchybienia. Nie pozwolę na żadne takie czy owakie, czy temu podobne. A jeżeli kto przypuszcza, że będę tolerował takie czy owakie, czy temu podobne, to panowie mnie nie znają. U mnie tego nie ma. Ja, panowie, potrafię być straszny. Tak jest. Uprzedzam także, że będę tępić wszelkie szkodliwe liberalizmy, modną teraz fantastykę myślową oraz inne fermenty zaprzątające ostatnio głowy młodzieży. Te wszystkie frywolne idee proszę na cztery wiatry wypędzić. Czy panowie rozumieją? (pauza. Potem już łagodniej) Ale, gdyby kto z panów miał jakie wątpliwości, jakiś problemat do rozwiązania, to niech się do mnie zgłosi, jak do ojca. Po prostu niech złoży u dyrektora mojej kancelarii pisemną prośbę o audiencję, dyrektor przedstawi ją zastępcy mego adiutanta, zastępca adiutantowi, ten sekretarzowi prywatnemu, a on już mnie. Kończąc, jeszcze raz przypominam panom, że machina państwowa, ta kolosalna, gigantyczna, astronomicznych rozmiarów sięgająca machi...

(Akakij czknął głośno)|A teraz... hm... tak jest... chciałem powiedzieć panom parę słów. Słów może ostrych, ale istotnych, powiem nawet: ojcowskich. Bo ja, panowie, jestem nie tylko zwierzchnikiem waszym, ale i do pewnego stopnia ojcem, który pragnie wychować swoje dzieci. Surowo --- ale sprawiedliwie. Ostro --- ale w tej ostrości jest idea, zamierzenie pedagogiczne. Mianowany reskryptem Jego Cesarskiej Mości na to stanowisko, pragnę zapoznać się ze swoimi podwładnymi, poinformować ich o celach mojej pracy na gigantycznym terenie działalności państwowej. Tak jest. Panowie powinni sobie uświadomić, że jesteście śrubkami lub --- jak kto woli --- kółeczkami kolosalnej machiny państwowej, pracującej dla celów wyższych, celów, przekraczających często możność zrozumienia przez was ich istoty, słowem: dla owego ideału, jakim jest doskonały, sprawnie działający aparat państwowy potężnego, kolosalnego mocarstwa. Co to jest śrubka panowie? Śrubka jest to coś wkręconego, coś, co trzyma, przytwierdza. Tak jest. A cóż to jest kółko? Kółko --- to coś takiego, co się obraca. I jeżeli choć jedna śrubka olbrzymiej machiny jest źle wkręcona, jeżeli choć jedno kółeczko nieodpowiednio się obraca --- wtedy cała straszliwa w swej mistycznej wspaniałości genialna aparatura narażona bywa na szwank. Tak jest. Dlatego zwracam baczną uwagę panów, aby każdy na swoim stanowisku miał to poczucie, że będąc mikroskopijną cząsteczką składową gigantycznego, skomplikowanego motoru, jest odpowiedzialnym za jego nienaganne, nieprzerwane a precyzyjne działanie. Bo oto jakieś drobniutkie kółeczko zazębia się o inne, a ono znów wprowadza w ruch już nie kółeczko, lecz kółko, to kółko ma już kontakt z większym kołem, to ostatnie zaś, tak jest, porusza już ogromne kolisko rozpędowe całej niepojętej, kolosalnej, wyższą siłą gnanej maszyny. Jak zdobyć to poczucie? Karnością, subordynacją, dyscypliną. Panowie słyszą? Dyscypliną, subordynacją, karnością. Dlatego uprzedzam panów, że w poczynaniach swoich, mających na względzie wyłącznie, tak jest, nieogarnioną wielkość i potęgę imperium rosyjskiego oraz najmiłościwiej z bożej łaski panującej nam dynastii, kierować się będę surowością i jeszcze raz surowością. Hierarchia kółek. Hierarchia śrubek. Czy panowie rozumieją? Nie zniosę najdrobniejszego uchybienia. Nie pozwolę na żadne takie czy owakie, czy temu podobne. A jeżeli kto przypuszcza, że będę tolerował takie czy owakie, czy temu podobne, to panowie mnie nie znają. U mnie tego nie ma. Ja, panowie, potrafię być straszny. Tak jest. Uprzedzam także, że będę tępić wszelkie szkodliwe liberalizmy, modną teraz fantastykę myślową oraz inne fermenty zaprzątające ostatnio głowy młodzieży. Te wszystkie frywolne idee proszę na cztery wiatry wypędzić. Czy panowie rozumieją? (pauza. Potem już łagodniej) Ale, gdyby kto z panów miał jakie wątpliwości, jakiś problemat do rozwiązania, to niech się do mnie zgłosi, jak do ojca. Po prostu niech złoży u dyrektora mojej kancelarii pisemną prośbę o audiencję, dyrektor przedstawi ją zastępcy mego adiutanta, zastępca adiutantowi, ten sekretarzowi prywatnemu, a on już mnie. Kończąc, jeszcze raz przypominam panom, że machina państwowa, ta kolosalna, gigantyczna, astronomicznych rozmiarów sięgająca machi...

(Akakij czknął głośno)|}}

Gromotrubow  {{#if:Co?

(adiutant odpowiedni gest ręką. Urzędnicy przerażeni)|Co?

(adiutant odpowiedni gest ręką. Urzędnicy przerażeni)|}}

Gromotrubow  {{#if:Co takiego? Kto to śmiał? Co to było?|Co takiego? Kto to śmiał? Co to było?|}}

Akakij  {{#if:Wasza... Eks... przepr... ja...celencjo...praszam... mimo woli... ka... kapusta...|Wasza... Eks... przepr... ja...celencjo...praszam... mimo woli... ka... kapusta...|}}

Gromotrubow  {{#if:(oszołomiony, jakby spadł z księżyca) Kto? Kapusta? Gdzie kapusta?

(Kozodojew --- w rozpaczy, urzędnicy z trudem powstrzymują śmiech, adiutant tłumaczy ekscelencji na ucho)|(oszołomiony, jakby spadł z księżyca) Kto? Kapusta? Gdzie kapusta?

(Kozodojew --- w rozpaczy, urzędnicy z trudem powstrzymują śmiech, adiutant tłumaczy ekscelencji na ucho)|}}

Gromotrubow  {{#if:Nic nie rozumiem. Co? Fizjologia? Nie wiem. Nie pozwolę. (do Akakija) To pan? Jak pan smiał? Czy pan nie rozumie, kto przed panem stoi? Czy pan sobie zdaje sprawę? Ja panu pokażę kapustę! Kto pan jest?|Nic nie rozumiem. Co? Fizjologia? Nie wiem. Nie pozwolę. (do Akakija) To pan? Jak pan smiał? Czy pan nie rozumie, kto przed panem stoi? Czy pan sobie zdaje sprawę? Ja panu pokażę kapustę! Kto pan jest?|}}

Kozodojew  {{#if:Wasza ekscelencjo...

(adiutant daje mu znak ręką, aby się nie wtrącał)|Wasza ekscelencjo...

(adiutant daje mu znak ręką, aby się nie wtrącał)|}}

Akakij  {{#if:(odjęło mu mowę, bełkoce) Aka...ka...ka...ra...ra...|(odjęło mu mowę, bełkoce) Aka...ka...ka...ra...ra...|}}

Gromotrubow  {{#if:No?|No?|}}

Akakij  {{#if:Radca tytularny Akakij Akakjewicz Baszmaczkin.|Radca tytularny Akakij Akakjewicz Baszmaczkin.|}}

Gromotrubow  {{#if:Jak? Akakij? A to co znowu --- Akakij? A gdzie kapusta?|Jak? Akakij? A to co znowu --- Akakij? A gdzie kapusta?|}}

Akakij  {{#if:Kapusta właśnie wczoraj i... tego... Akakij Akakjewicz...|Kapusta właśnie wczoraj i... tego... Akakij Akakjewicz...|}}

Gromotrubow  {{#if:Jakij? Akakij?|Jakij? Akakij?|}}

Akakij  {{#if:Akakij, Akakja syn, Baszmaczkin, radca tylu... lytu... tulularny...|Akakij, Akakja syn, Baszmaczkin, radca tylu... lytu... tulularny...|}}

Gromotrubow  {{#if:(do adiutanta) Est-ce que tu connais un nom pareil. Akakij? (do Akakja) Jest takie imię? (udobruchany) Skąd pan, na litość Boga wytrzasnął Akakja?|(do adiutanta) Est-ce que tu connais un nom pareil. Akakij? (do Akakja) Jest takie imię? (udobruchany) Skąd pan, na litość Boga wytrzasnął Akakja?|}}

Akakij  {{#if:Wasza generalicjo... ekscelencjo... ja tego... kancelaryjny urzędnik jedenastej kategorii... 33 lata służby... nie śmiem prosić... przeprosić... że (czknął z przerażenia)|Wasza generalicjo... ekscelencjo... ja tego... kancelaryjny urzędnik jedenastej kategorii... 33 lata służby... nie śmiem prosić... przeprosić... że (czknął z przerażenia)|}}

Stójkowy  {{#if:Patrzę ja, patrzę i nadziwić się nie mogę, z jakim szykiem chodzi Sankt Petersburg --- Sankt Petersburg stolica. Wielkie miasto --- kamienne, granitowe, z woli i rozkazu imperatora Piotra na fińskich moczarach zbudowane. Chciał --- i miał. I wyrosło w błocie miasto, aż podziw bierze. Dużo w nim ulic i placów, ale pierwsza ulica --- Newski Prospekt. Nie ma nic lepszego, nic piękniejszego nie ma. Wymyślili Niemcy Paryże i Londyny, ale takiej ulicy nie wymyślą. Nie ulica, sama żywa fantasmagoria. Chodzą sankt-petersburżanie i po innych ulicach, po Litiejnej, po Morskiej, po Grochowej, ale nigdzie z taką gracją nie kroczą, jak po Newskim Prospekcie. Ledwo stąpisz --- już się inaczej czujesz. A i dla mnie władzę sprawiającego, największa radość, największy honor, kiedy na Newskim posterunek wypadnie. Co jest ojczyzna nasza, Rossyjanie? Ojczyzna nasza jest summa guberni, powiatów, miast, miasteczek, wsi i w ogóle miejscowości, gdzie czynne są państwowe urzędy administracyjne. No, a gdzież, bracia Rossyjanie, narodzie prawosławny, najwspanialsze i najznamienitsze mieszczą się urzędy, ministerstwa i kancelarie, jeżeli nie w Sankt-Petersburgu? Stąd jego splendor. O --- sam pępek urzędowy ogromnego naszego państwa, ten Sankt-Petersburg, a jego znów pępek jest ten Prospekt przepiękny. Więc, kiedy tu stoję --- poczuwam się; ducha władzy czuję w każdym fibrze ciała.|Patrzę ja, patrzę i nadziwić się nie mogę, z jakim szykiem chodzi Sankt Petersburg --- Sankt Petersburg stolica. Wielkie miasto --- kamienne, granitowe, z woli i rozkazu imperatora Piotra na fińskich moczarach zbudowane. Chciał --- i miał. I wyrosło w błocie miasto, aż podziw bierze. Dużo w nim ulic i placów, ale pierwsza ulica --- Newski Prospekt. Nie ma nic lepszego, nic piękniejszego nie ma. Wymyślili Niemcy Paryże i Londyny, ale takiej ulicy nie wymyślą. Nie ulica, sama żywa fantasmagoria. Chodzą sankt-petersburżanie i po innych ulicach, po Litiejnej, po Morskiej, po Grochowej, ale nigdzie z taką gracją nie kroczą, jak po Newskim Prospekcie. Ledwo stąpisz --- już się inaczej czujesz. A i dla mnie władzę sprawiającego, największa radość, największy honor, kiedy na Newskim posterunek wypadnie. Co jest ojczyzna nasza, Rossyjanie? Ojczyzna nasza jest summa guberni, powiatów, miast, miasteczek, wsi i w ogóle miejscowości, gdzie czynne są państwowe urzędy administracyjne. No, a gdzież, bracia Rossyjanie, narodzie prawosławny, najwspanialsze i najznamienitsze mieszczą się urzędy, ministerstwa i kancelarie, jeżeli nie w Sankt-Petersburgu? Stąd jego splendor. O --- sam pępek urzędowy ogromnego naszego państwa, ten Sankt-Petersburg, a jego znów pępek jest ten Prospekt przepiękny. Więc, kiedy tu stoję --- poczuwam się; ducha władzy czuję w każdym fibrze ciała.|}}

Akakij  {{#if:Nie było go, nie było, a jak wziął to --- o. Do kości. Dzień dobry, Piotrze.|Nie było go, nie było, a jak wziął to --- o. Do kości. Dzień dobry, Piotrze.|}}

Woźny  {{#if:Dzień dobry. Kto wziął?|Dzień dobry. Kto wziął?|}}

Akakij  {{#if:Mróz.|Mróz.|}}

Woźny  {{#if:No, pora jego teraz. Latem nie złapie, bo nie jest jego pora. A zima jest jego pora. Dlatego.|No, pora jego teraz. Latem nie złapie, bo nie jest jego pora. A zima jest jego pora. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:Tak, tak, ale zawsze byłoby lepiej, żeby nie tak zaraz... tego... mocno... bo aż ręce grabieją i pisać nie... nie tego.|Tak, tak, ale zawsze byłoby lepiej, żeby nie tak zaraz... tego... mocno... bo aż ręce grabieją i pisać nie... nie tego.|}}

Woźny  {{#if:A jemu co pańskie pisanie? On jest mróz, nie pisarz. On wie swoje: wyznaczone mu, żeby zima, to zima. A latem żaden jego interes. Dlatego.|A jemu co pańskie pisanie? On jest mróz, nie pisarz. On wie swoje: wyznaczone mu, żeby zima, to zima. A latem żaden jego interes. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:(roztarł ręce, zasiadł do biurka) Tak, latem to nie, ale zimą to... czasem bardzo. Cóż to takie glancowanie, Piotrze?|(roztarł ręce, zasiadł do biurka) Tak, latem to nie, ale zimą to... czasem bardzo. Cóż to takie glancowanie, Piotrze?|}}

Woźny  {{#if:Żeby blask.|Żeby blask.|}}

Akakij  {{#if:A... a po co?|A... a po co?|}}

Woźny  {{#if:Musi być. Dlatego. Bo wizyta spodziewana. Generał na inspekcję. W piątym był i dziś do nas podobno. Więc musowo blask. Dlatego.|Musi być. Dlatego. Bo wizyta spodziewana. Generał na inspekcję. W piątym był i dziś do nas podobno. Więc musowo blask. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:(pisząc) No tak, racja. Jak generał, to rzeczywiście. Koniecznie i bezwarunkowo. To, Piotrze, samo przez się jakoś: jak generał to blask. Spojrzy człowiek, a tu ordery, szlify, akselbanty, epolety, wszystko, nawet oczy --- glanc.|(pisząc) No tak, racja. Jak generał, to rzeczywiście. Koniecznie i bezwarunkowo. To, Piotrze, samo przez się jakoś: jak generał to blask. Spojrzy człowiek, a tu ordery, szlify, akselbanty, epolety, wszystko, nawet oczy --- glanc.|}}

Woźny  {{#if:Wyższa światłość, z samej władzy płynąca. Jedno słowo: firmament. A od pana radcy, bez urazy, nijakiego blasku. Proszę zamknąć oczy i tylko pomyśleć: rzeczywisty tajny radca. I co przed oczyma? Gwiazdy, komety, meteory, cały fajerwerk potęgi. A taki radca tytularny, jak pan? Zamykam oczy i co widzę? Ledwo się coś tam ćmi: łojówka za dwa grosze. A dlaczego? Dlatego. (wychodzi)|Wyższa światłość, z samej władzy płynąca. Jedno słowo: firmament. A od pana radcy, bez urazy, nijakiego blasku. Proszę zamknąć oczy i tylko pomyśleć: rzeczywisty tajny radca. I co przed oczyma? Gwiazdy, komety, meteory, cały fajerwerk potęgi. A taki radca tytularny, jak pan? Zamykam oczy i co widzę? Ledwo się coś tam ćmi: łojówka za dwa grosze. A dlaczego? Dlatego. (wychodzi)|}}

Akakij  {{#if:(mruczy pod nosem, pisząc) To już prawda... że co do tego, to nawet w samej rzeczy... i nie można, żeby... bo to rzeczywiście... tego...

(wbiega Rastopyrkin, zaaferowany młody urzędniczek, wykwintniś)|(mruczy pod nosem, pisząc) To już prawda... że co do tego, to nawet w samej rzeczy... i nie można, żeby... bo to rzeczywiście... tego...

(wbiega Rastopyrkin, zaaferowany młody urzędniczek, wykwintniś)|}}

Rastopyrkin  {{#if:Słyszał pan? Słyszał pan? Zresztą, gdyby nawet pan słyszał, to by pan i tak nie zrozumiał. (wybiega)|Słyszał pan? Słyszał pan? Zresztą, gdyby nawet pan słyszał, to by pan i tak nie zrozumiał. (wybiega)|}}

Akakij  {{#if:(spokojnie przepisuje; wbiega Kandelabrow)|(spokojnie przepisuje; wbiega Kandelabrow)|}}

Kandelabrow  {{#if:(mówi do Piotra, w drzwiach) Powinni uprzedzać, mój Piotrze, absolutnie powinni uprzedzać. Jakże tak można? (wchodzi) Słyszał pan? (macha ręką z miną: co ja tam będę do tego jołopa Baszmaczkina gadał? Wchodzi Afroditow, który ma stale zdziwioną, jakby przerażoną minę)|(mówi do Piotra, w drzwiach) Powinni uprzedzać, mój Piotrze, absolutnie powinni uprzedzać. Jakże tak można? (wchodzi) Słyszał pan? (macha ręką z miną: co ja tam będę do tego jołopa Baszmaczkina gadał? Wchodzi Afroditow, który ma stale zdziwioną, jakby przerażoną minę)|}}

Afroditow  {{#if:Słyszałeś? Powinni uprzedzać.|Słyszałeś? Powinni uprzedzać.|}}

Kandelabrow  {{#if:Moje słowa. Powinni uprzedzać.|Moje słowa. Powinni uprzedzać.|}}

Afroditow  {{#if:Nie wiesz, czy będzie przeglądał akta?|Nie wiesz, czy będzie przeglądał akta?|}}

Kandelabrow  {{#if:No, sądzę, no, chyba, bo po cóż by inaczej przychodził?|No, sądzę, no, chyba, bo po cóż by inaczej przychodził?|}}

Afroditow  {{#if:Bożeż ty mój, Boże!

(Rastopyrkin wraca)|Bożeż ty mój, Boże!

(Rastopyrkin wraca)|}}

Rastopyrkin  {{#if:Słyszeliście? Informowałem się w trzecim. Kowalenko mówi, że straszny. I zwraca wielką uwagę na uniform. Jak leży mój frak? Czujesz perfumy? Żanetta. Sądzisz, że poczuje? A zresztą, czy nie wolno?

(Akakij spokojnie pisze. Wchodzą jeszcze dwaj urzędnicy i gwałtownie starają się doprowadzić do porządku papiery na swoich biurkach. Piotr kilkakrotnie przebiega przez scenę i znów znika. W ogóle zaczyna się nerwowa bieganina jakichś urzędników, woźnych, koncypientów itp. figur. Rośnie nastrój tremy i rozmaitych urzędniczych lęków. Wreszcie wpada zdyszany naczelnik kancelarii --- Kozodojew)|Słyszeliście? Informowałem się w trzecim. Kowalenko mówi, że straszny. I zwraca wielką uwagę na uniform. Jak leży mój frak? Czujesz perfumy? Żanetta. Sądzisz, że poczuje? A zresztą, czy nie wolno?

(Akakij spokojnie pisze. Wchodzą jeszcze dwaj urzędnicy i gwałtownie starają się doprowadzić do porządku papiery na swoich biurkach. Piotr kilkakrotnie przebiega przez scenę i znów znika. W ogóle zaczyna się nerwowa bieganina jakichś urzędników, woźnych, koncypientów itp. figur. Rośnie nastrój tremy i rozmaitych urzędniczych lęków. Wreszcie wpada zdyszany naczelnik kancelarii --- Kozodojew)|}}

Kozodojew  {{#if:Panowie słyszeli? No, co robić? Czy ja chciałem? Czy wiedziałem? Nagle przychodzą do biura i mówią mi, że lada chwila.|Panowie słyszeli? No, co robić? Czy ja chciałem? Czy wiedziałem? Nagle przychodzą do biura i mówią mi, że lada chwila.|}}

Rastopyrkin  {{#if:Podobno bardzo surowy formalista.|Podobno bardzo surowy formalista.|}}

Afroditow  {{#if:Bożesz ty mój, Boże!|Bożesz ty mój, Boże!|}}

Kandelabrow  {{#if:Moje najniższe i najgłębsze uszanowanie, panie naczelniku, ale powinni uprzedzać.|Moje najniższe i najgłębsze uszanowanie, panie naczelniku, ale powinni uprzedzać.|}}

Kozodojew  {{#if:Ale jak nie uprzedzili, to trudno. Za późno już. Spokój panowie. Spokój. Guziki, panowie. (ogląda urzędników od stóp do głów) A gdzie ten... jak go? Baszmaczkin.|Ale jak nie uprzedzili, to trudno. Za późno już. Spokój panowie. Spokój. Guziki, panowie. (ogląda urzędników od stóp do głów) A gdzie ten... jak go? Baszmaczkin.|}}

Akakij  {{#if:(wstaje)|(wstaje)|}}

Kozodojew  {{#if:Jak pan wygląda? To jest wygląd urzędnika czwartego departamentu? Piotr. Oczyść go. Czy pan w stodole spał, czy w chlewie? I na litość Boga, zabrać z przedpokoju to jego paletko, tę kapotę przeklętą. Jeszcze by tego brakowało, żeby generał zobaczył ten psu z gardła wyciągnięty łach.|Jak pan wygląda? To jest wygląd urzędnika czwartego departamentu? Piotr. Oczyść go. Czy pan w stodole spał, czy w chlewie? I na litość Boga, zabrać z przedpokoju to jego paletko, tę kapotę przeklętą. Jeszcze by tego brakowało, żeby generał zobaczył ten psu z gardła wyciągnięty łach.|}}

Afroditow  {{#if:Bożesz ty mój, Boże!|Bożesz ty mój, Boże!|}}

Kozodojew  {{#if:Piotr! Piotr!|Piotr! Piotr!|}}

Piotr  {{#if:(wpada) Panie naczelniku. Melduję, że właśnie zajechał. Dlatego.|(wpada) Panie naczelniku. Melduję, że właśnie zajechał. Dlatego.|}}

Kozodojew  {{#if:Panowie, siadać i nic nie robić... to jest... pracować... jakby nigdy nic... Spokój. Spokój. Guziki. (ostatnie nienawistne spojrzenie na Akakija) Uch, ty...

(wchodzi Jego Ekscelencja generał Jerichon Jerichonowicz Gromotrubow. Mnóstwo orderów, wstęg, brzękadeł. Mars na czole, wspaniałość i potęga. Za nim wiotki, elegancki adiutant. Urzędnicy stoją jak żołnierze. Pierwszy od widowni --- Akakij, ostatni --- naczelnik Kozodojew)|Panowie, siadać i nic nie robić... to jest... pracować... jakby nigdy nic... Spokój. Spokój. Guziki. (ostatnie nienawistne spojrzenie na Akakija) Uch, ty...

(wchodzi Jego Ekscelencja generał Jerichon Jerichonowicz Gromotrubow. Mnóstwo orderów, wstęg, brzękadeł. Mars na czole, wspaniałość i potęga. Za nim wiotki, elegancki adiutant. Urzędnicy stoją jak żołnierze. Pierwszy od widowni --- Akakij, ostatni --- naczelnik Kozodojew)|}}

Gromotrubow  {{#if:(przez chwilę przygląda się surowo urzędnikom, potem chrząka. Potem mówi: "tak jest" --- ma takie powiedzonko, które często wtrąca. Wreszcie zwraca się do urzędników) Witam panów. Szef biura, proszę?|(przez chwilę przygląda się surowo urzędnikom, potem chrząka. Potem mówi: "tak jest" --- ma takie powiedzonko, które często wtrąca. Wreszcie zwraca się do urzędników) Witam panów. Szef biura, proszę?|}}

Kozodojew  {{#if:Iwan Agafonowicz Kozodojew, asesor kolegialny w randze majora, kawaler orderu św. Stanisława trzeciego stopnia z mieczem, naczelnik oddziału czwartego departamentu szóstego, ma zaszczyt najuniżeniej zameldować waszej ekscelencji, że w powierzonym kierownictwu mojemu biurze praca postępuje w przewidzianym przez regulamin porządku (adiutant daje ręką znak, że stoi za blisko generała, Kozodojew cofa się)|Iwan Agafonowicz Kozodojew, asesor kolegialny w randze majora, kawaler orderu św. Stanisława trzeciego stopnia z mieczem, naczelnik oddziału czwartego departamentu szóstego, ma zaszczyt najuniżeniej zameldować waszej ekscelencji, że w powierzonym kierownictwu mojemu biurze praca postępuje w przewidzianym przez regulamin porządku (adiutant daje ręką znak, że stoi za blisko generała, Kozodojew cofa się)|}}

Gromotrubow  {{#if:Tak jest. Panowie urzędnicy?|Tak jest. Panowie urzędnicy?|}}

Kozodojew  {{#if:Mam zaszczyt najuniżeniej zaprezentować waszej ekscelencji: sekretarz kolegialny Rastopyrkin, sekretarz gubernialny Afroditow, rejestrator kolegialny Kandelabrow i radca tytularny Baszmaczkin.|Mam zaszczyt najuniżeniej zaprezentować waszej ekscelencji: sekretarz kolegialny Rastopyrkin, sekretarz gubernialny Afroditow, rejestrator kolegialny Kandelabrow i radca tytularny Baszmaczkin.|}}

Gromotrubow  {{#if:(patrząc ponad głowami urzędników, nie widząc ich) A tak, w ogóle, zadowoleni panowie?|(patrząc ponad głowami urzędników, nie widząc ich) A tak, w ogóle, zadowoleni panowie?|}}

Urzędnicy  {{#if:(chórem) Zadowoleni, wasza ekscelencjo.|(chórem) Zadowoleni, wasza ekscelencjo.|}}

Gromotrubow  {{#if:Krzywda żadna się nie dzieje?|Krzywda żadna się nie dzieje?|}}

Urzędnicy  {{#if:(j. w.) Żadna, wasza ekscelencjo.|(j. w.) Żadna, wasza ekscelencjo.|}}

Gromotrubow  {{#if:To dobrze. Tak jest. Zadowolenie... to bardzo pomyślne uczucie. Powiem nawet, że na zdrowie dobrze wpływa. A z niezadowolenia --- kwasy, nawet obstrukcja. Cha-cha-cha...|To dobrze. Tak jest. Zadowolenie... to bardzo pomyślne uczucie. Powiem nawet, że na zdrowie dobrze wpływa. A z niezadowolenia --- kwasy, nawet obstrukcja. Cha-cha-cha...|}}

Urzędnicy  {{#if:Cha-cha-cha...

(adiutant tym samym ruchem ręki daje znak, aby się zbyt głośno nie śmiać. Młodzieniec ten przez cały czas zajęty jest oglądaniem i polerowaniem o rękaw munduru swych paznokci)|Cha-cha-cha...

(adiutant tym samym ruchem ręki daje znak, aby się zbyt głośno nie śmiać. Młodzieniec ten przez cały czas zajęty jest oglądaniem i polerowaniem o rękaw munduru swych paznokci)|}}

Gromotrubow  {{#if:A teraz... hm... tak jest... chciałem powiedzieć panom parę słów. Słów może ostrych, ale istotnych, powiem nawet: ojcowskich. Bo ja, panowie, jestem nie tylko zwierzchnikiem waszym, ale i do pewnego stopnia ojcem, który pragnie wychować swoje dzieci. Surowo --- ale sprawiedliwie. Ostro --- ale w tej ostrości jest idea, zamierzenie pedagogiczne. Mianowany reskryptem Jego Cesarskiej Mości na to stanowisko, pragnę zapoznać się ze swoimi podwładnymi, poinformować ich o celach mojej pracy na gigantycznym terenie działalności państwowej. Tak jest. Panowie powinni sobie uświadomić, że jesteście śrubkami lub --- jak kto woli --- kółeczkami kolosalnej machiny państwowej, pracującej dla celów wyższych, celów, przekraczających często możność zrozumienia przez was ich istoty, słowem: dla owego ideału, jakim jest doskonały, sprawnie działający aparat państwowy potężnego, kolosalnego mocarstwa. Co to jest śrubka panowie? Śrubka jest to coś wkręconego, coś, co trzyma, przytwierdza. Tak jest. A cóż to jest kółko? Kółko --- to coś takiego, co się obraca. I jeżeli choć jedna śrubka olbrzymiej machiny jest źle wkręcona, jeżeli choć jedno kółeczko nieodpowiednio się obraca --- wtedy cała straszliwa w swej mistycznej wspaniałości genialna aparatura narażona bywa na szwank. Tak jest. Dlatego zwracam baczną uwagę panów, aby każdy na swoim stanowisku miał to poczucie, że będąc mikroskopijną cząsteczką składową gigantycznego, skomplikowanego motoru, jest odpowiedzialnym za jego nienaganne, nieprzerwane a precyzyjne działanie. Bo oto jakieś drobniutkie kółeczko zazębia się o inne, a ono znów wprowadza w ruch już nie kółeczko, lecz kółko, to kółko ma już kontakt z większym kołem, to ostatnie zaś, tak jest, porusza już ogromne kolisko rozpędowe całej niepojętej, kolosalnej, wyższą siłą gnanej maszyny. Jak zdobyć to poczucie? Karnością, subordynacją, dyscypliną. Panowie słyszą? Dyscypliną, subordynacją, karnością. Dlatego uprzedzam panów, że w poczynaniach swoich, mających na względzie wyłącznie, tak jest, nieogarnioną wielkość i potęgę imperium rosyjskiego oraz najmiłościwiej z bożej łaski panującej nam dynastii, kierować się będę surowością i jeszcze raz surowością. Hierarchia kółek. Hierarchia śrubek. Czy panowie rozumieją? Nie zniosę najdrobniejszego uchybienia. Nie pozwolę na żadne takie czy owakie, czy temu podobne. A jeżeli kto przypuszcza, że będę tolerował takie czy owakie, czy temu podobne, to panowie mnie nie znają. U mnie tego nie ma. Ja, panowie, potrafię być straszny. Tak jest. Uprzedzam także, że będę tępić wszelkie szkodliwe liberalizmy, modną teraz fantastykę myślową oraz inne fermenty zaprzątające ostatnio głowy młodzieży. Te wszystkie frywolne idee proszę na cztery wiatry wypędzić. Czy panowie rozumieją? (pauza. Potem już łagodniej) Ale, gdyby kto z panów miał jakie wątpliwości, jakiś problemat do rozwiązania, to niech się do mnie zgłosi, jak do ojca. Po prostu niech złoży u dyrektora mojej kancelarii pisemną prośbę o audiencję, dyrektor przedstawi ją zastępcy mego adiutanta, zastępca adiutantowi, ten sekretarzowi prywatnemu, a on już mnie. Kończąc, jeszcze raz przypominam panom, że machina państwowa, ta kolosalna, gigantyczna, astronomicznych rozmiarów sięgająca machi...

(Akakij czknął głośno)|A teraz... hm... tak jest... chciałem powiedzieć panom parę słów. Słów może ostrych, ale istotnych, powiem nawet: ojcowskich. Bo ja, panowie, jestem nie tylko zwierzchnikiem waszym, ale i do pewnego stopnia ojcem, który pragnie wychować swoje dzieci. Surowo --- ale sprawiedliwie. Ostro --- ale w tej ostrości jest idea, zamierzenie pedagogiczne. Mianowany reskryptem Jego Cesarskiej Mości na to stanowisko, pragnę zapoznać się ze swoimi podwładnymi, poinformować ich o celach mojej pracy na gigantycznym terenie działalności państwowej. Tak jest. Panowie powinni sobie uświadomić, że jesteście śrubkami lub --- jak kto woli --- kółeczkami kolosalnej machiny państwowej, pracującej dla celów wyższych, celów, przekraczających często możność zrozumienia przez was ich istoty, słowem: dla owego ideału, jakim jest doskonały, sprawnie działający aparat państwowy potężnego, kolosalnego mocarstwa. Co to jest śrubka panowie? Śrubka jest to coś wkręconego, coś, co trzyma, przytwierdza. Tak jest. A cóż to jest kółko? Kółko --- to coś takiego, co się obraca. I jeżeli choć jedna śrubka olbrzymiej machiny jest źle wkręcona, jeżeli choć jedno kółeczko nieodpowiednio się obraca --- wtedy cała straszliwa w swej mistycznej wspaniałości genialna aparatura narażona bywa na szwank. Tak jest. Dlatego zwracam baczną uwagę panów, aby każdy na swoim stanowisku miał to poczucie, że będąc mikroskopijną cząsteczką składową gigantycznego, skomplikowanego motoru, jest odpowiedzialnym za jego nienaganne, nieprzerwane a precyzyjne działanie. Bo oto jakieś drobniutkie kółeczko zazębia się o inne, a ono znów wprowadza w ruch już nie kółeczko, lecz kółko, to kółko ma już kontakt z większym kołem, to ostatnie zaś, tak jest, porusza już ogromne kolisko rozpędowe całej niepojętej, kolosalnej, wyższą siłą gnanej maszyny. Jak zdobyć to poczucie? Karnością, subordynacją, dyscypliną. Panowie słyszą? Dyscypliną, subordynacją, karnością. Dlatego uprzedzam panów, że w poczynaniach swoich, mających na względzie wyłącznie, tak jest, nieogarnioną wielkość i potęgę imperium rosyjskiego oraz najmiłościwiej z bożej łaski panującej nam dynastii, kierować się będę surowością i jeszcze raz surowością. Hierarchia kółek. Hierarchia śrubek. Czy panowie rozumieją? Nie zniosę najdrobniejszego uchybienia. Nie pozwolę na żadne takie czy owakie, czy temu podobne. A jeżeli kto przypuszcza, że będę tolerował takie czy owakie, czy temu podobne, to panowie mnie nie znają. U mnie tego nie ma. Ja, panowie, potrafię być straszny. Tak jest. Uprzedzam także, że będę tępić wszelkie szkodliwe liberalizmy, modną teraz fantastykę myślową oraz inne fermenty zaprzątające ostatnio głowy młodzieży. Te wszystkie frywolne idee proszę na cztery wiatry wypędzić. Czy panowie rozumieją? (pauza. Potem już łagodniej) Ale, gdyby kto z panów miał jakie wątpliwości, jakiś problemat do rozwiązania, to niech się do mnie zgłosi, jak do ojca. Po prostu niech złoży u dyrektora mojej kancelarii pisemną prośbę o audiencję, dyrektor przedstawi ją zastępcy mego adiutanta, zastępca adiutantowi, ten sekretarzowi prywatnemu, a on już mnie. Kończąc, jeszcze raz przypominam panom, że machina państwowa, ta kolosalna, gigantyczna, astronomicznych rozmiarów sięgająca machi...

(Akakij czknął głośno)|}}

Gromotrubow  {{#if:Co?

(adiutant odpowiedni gest ręką. Urzędnicy przerażeni)|Co?

(adiutant odpowiedni gest ręką. Urzędnicy przerażeni)|}}

Gromotrubow  {{#if:Co takiego? Kto to śmiał? Co to było?|Co takiego? Kto to śmiał? Co to było?|}}

Akakij  {{#if:Wasza... Eks... przepr... ja...celencjo...praszam... mimo woli... ka... kapusta...|Wasza... Eks... przepr... ja...celencjo...praszam... mimo woli... ka... kapusta...|}}

Gromotrubow  {{#if:(oszołomiony, jakby spadł z księżyca) Kto? Kapusta? Gdzie kapusta?

(Kozodojew --- w rozpaczy, urzędnicy z trudem powstrzymują śmiech, adiutant tłumaczy ekscelencji na ucho)|(oszołomiony, jakby spadł z księżyca) Kto? Kapusta? Gdzie kapusta?

(Kozodojew --- w rozpaczy, urzędnicy z trudem powstrzymują śmiech, adiutant tłumaczy ekscelencji na ucho)|}}

Gromotrubow  {{#if:Nic nie rozumiem. Co? Fizjologia? Nie wiem. Nie pozwolę. (do Akakija) To pan? Jak pan smiał? Czy pan nie rozumie, kto przed panem stoi? Czy pan sobie zdaje sprawę? Ja panu pokażę kapustę! Kto pan jest?|Nic nie rozumiem. Co? Fizjologia? Nie wiem. Nie pozwolę. (do Akakija) To pan? Jak pan smiał? Czy pan nie rozumie, kto przed panem stoi? Czy pan sobie zdaje sprawę? Ja panu pokażę kapustę! Kto pan jest?|}}

Kozodojew  {{#if:Wasza ekscelencjo...

(adiutant daje mu znak ręką, aby się nie wtrącał)|Wasza ekscelencjo...

(adiutant daje mu znak ręką, aby się nie wtrącał)|}}

Akakij  {{#if:(odjęło mu mowę, bełkoce) Aka...ka...ka...ra...ra...|(odjęło mu mowę, bełkoce) Aka...ka...ka...ra...ra...|}}

Gromotrubow  {{#if:No?|No?|}}

Akakij  {{#if:Radca tytularny Akakij Akakjewicz Baszmaczkin.|Radca tytularny Akakij Akakjewicz Baszmaczkin.|}}

Gromotrubow  {{#if:Jak? Akakij? A to co znowu --- Akakij? A gdzie kapusta?|Jak? Akakij? A to co znowu --- Akakij? A gdzie kapusta?|}}

Akakij  {{#if:Kapusta właśnie wczoraj i... tego... Akakij Akakjewicz...|Kapusta właśnie wczoraj i... tego... Akakij Akakjewicz...|}}

Gromotrubow  {{#if:Jakij? Akakij?|Jakij? Akakij?|}}

Akakij  {{#if:Akakij, Akakja syn, Baszmaczkin, radca tylu... lytu... tulularny...|Akakij, Akakja syn, Baszmaczkin, radca tylu... lytu... tulularny...|}}

Gromotrubow  {{#if:(do adiutanta) Est-ce que tu connais un nom pareil. Akakij? (do Akakja) Jest takie imię? (udobruchany) Skąd pan, na litość Boga wytrzasnął Akakja?|(do adiutanta) Est-ce que tu connais un nom pareil. Akakij? (do Akakja) Jest takie imię? (udobruchany) Skąd pan, na litość Boga wytrzasnął Akakja?|}}

Akakij  {{#if:Wasza generalicjo... ekscelencjo... ja tego... kancelaryjny urzędnik jedenastej kategorii... 33 lata służby... nie śmiem prosić... przeprosić... że (czknął z przerażenia)|Wasza generalicjo... ekscelencjo... ja tego... kancelaryjny urzędnik jedenastej kategorii... 33 lata służby... nie śmiem prosić... przeprosić... że (czknął z przerażenia)|}}

Stójkowy  {{#if:Patrzę ja, patrzę i nadziwić się nie mogę, z jakim szykiem chodzi Sankt Petersburg --- Sankt Petersburg stolica. Wielkie miasto --- kamienne, granitowe, z woli i rozkazu imperatora Piotra na fińskich moczarach zbudowane. Chciał --- i miał. I wyrosło w błocie miasto, aż podziw bierze. Dużo w nim ulic i placów, ale pierwsza ulica --- Newski Prospekt. Nie ma nic lepszego, nic piękniejszego nie ma. Wymyślili Niemcy Paryże i Londyny, ale takiej ulicy nie wymyślą. Nie ulica, sama żywa fantasmagoria. Chodzą sankt-petersburżanie i po innych ulicach, po Litiejnej, po Morskiej, po Grochowej, ale nigdzie z taką gracją nie kroczą, jak po Newskim Prospekcie. Ledwo stąpisz --- już się inaczej czujesz. A i dla mnie władzę sprawiającego, największa radość, największy honor, kiedy na Newskim posterunek wypadnie. Co jest ojczyzna nasza, Rossyjanie? Ojczyzna nasza jest summa guberni, powiatów, miast, miasteczek, wsi i w ogóle miejscowości, gdzie czynne są państwowe urzędy administracyjne. No, a gdzież, bracia Rossyjanie, narodzie prawosławny, najwspanialsze i najznamienitsze mieszczą się urzędy, ministerstwa i kancelarie, jeżeli nie w Sankt-Petersburgu? Stąd jego splendor. O --- sam pępek urzędowy ogromnego naszego państwa, ten Sankt-Petersburg, a jego znów pępek jest ten Prospekt przepiękny. Więc, kiedy tu stoję --- poczuwam się; ducha władzy czuję w każdym fibrze ciała.|Patrzę ja, patrzę i nadziwić się nie mogę, z jakim szykiem chodzi Sankt Petersburg --- Sankt Petersburg stolica. Wielkie miasto --- kamienne, granitowe, z woli i rozkazu imperatora Piotra na fińskich moczarach zbudowane. Chciał --- i miał. I wyrosło w błocie miasto, aż podziw bierze. Dużo w nim ulic i placów, ale pierwsza ulica --- Newski Prospekt. Nie ma nic lepszego, nic piękniejszego nie ma. Wymyślili Niemcy Paryże i Londyny, ale takiej ulicy nie wymyślą. Nie ulica, sama żywa fantasmagoria. Chodzą sankt-petersburżanie i po innych ulicach, po Litiejnej, po Morskiej, po Grochowej, ale nigdzie z taką gracją nie kroczą, jak po Newskim Prospekcie. Ledwo stąpisz --- już się inaczej czujesz. A i dla mnie władzę sprawiającego, największa radość, największy honor, kiedy na Newskim posterunek wypadnie. Co jest ojczyzna nasza, Rossyjanie? Ojczyzna nasza jest summa guberni, powiatów, miast, miasteczek, wsi i w ogóle miejscowości, gdzie czynne są państwowe urzędy administracyjne. No, a gdzież, bracia Rossyjanie, narodzie prawosławny, najwspanialsze i najznamienitsze mieszczą się urzędy, ministerstwa i kancelarie, jeżeli nie w Sankt-Petersburgu? Stąd jego splendor. O --- sam pępek urzędowy ogromnego naszego państwa, ten Sankt-Petersburg, a jego znów pępek jest ten Prospekt przepiękny. Więc, kiedy tu stoję --- poczuwam się; ducha władzy czuję w każdym fibrze ciała.|}}

Akakij  {{#if:Nie było go, nie było, a jak wziął to --- o. Do kości. Dzień dobry, Piotrze.|Nie było go, nie było, a jak wziął to --- o. Do kości. Dzień dobry, Piotrze.|}}

Woźny  {{#if:Dzień dobry. Kto wziął?|Dzień dobry. Kto wziął?|}}

Akakij  {{#if:Mróz.|Mróz.|}}

Woźny  {{#if:No, pora jego teraz. Latem nie złapie, bo nie jest jego pora. A zima jest jego pora. Dlatego.|No, pora jego teraz. Latem nie złapie, bo nie jest jego pora. A zima jest jego pora. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:Tak, tak, ale zawsze byłoby lepiej, żeby nie tak zaraz... tego... mocno... bo aż ręce grabieją i pisać nie... nie tego.|Tak, tak, ale zawsze byłoby lepiej, żeby nie tak zaraz... tego... mocno... bo aż ręce grabieją i pisać nie... nie tego.|}}

Woźny  {{#if:A jemu co pańskie pisanie? On jest mróz, nie pisarz. On wie swoje: wyznaczone mu, żeby zima, to zima. A latem żaden jego interes. Dlatego.|A jemu co pańskie pisanie? On jest mróz, nie pisarz. On wie swoje: wyznaczone mu, żeby zima, to zima. A latem żaden jego interes. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:(roztarł ręce, zasiadł do biurka) Tak, latem to nie, ale zimą to... czasem bardzo. Cóż to takie glancowanie, Piotrze?|(roztarł ręce, zasiadł do biurka) Tak, latem to nie, ale zimą to... czasem bardzo. Cóż to takie glancowanie, Piotrze?|}}

Woźny  {{#if:Żeby blask.|Żeby blask.|}}

Akakij  {{#if:A... a po co?|A... a po co?|}}

Woźny  {{#if:Musi być. Dlatego. Bo wizyta spodziewana. Generał na inspekcję. W piątym był i dziś do nas podobno. Więc musowo blask. Dlatego.|Musi być. Dlatego. Bo wizyta spodziewana. Generał na inspekcję. W piątym był i dziś do nas podobno. Więc musowo blask. Dlatego.|}}

Akakij  {{#if:(pisząc) No tak, racja. Jak generał, to rzeczywiście. Koniecznie i bezwarunkowo. To, Piotrze, samo przez się jakoś: jak generał to blask. Spojrzy człowiek, a tu ordery, szlify, akselbanty, epolety, wszystko, nawet oczy --- glanc.|(pisząc) No tak, racja. Jak generał, to rzeczywiście. Koniecznie i bezwarunkowo. To, Piotrze, samo przez się jakoś: jak generał to blask. Spojrzy człowiek, a tu ordery, szlify, akselbanty, epolety, wszystko, nawet oczy --- glanc.|}}

Woźny  {{#if:Wyższa światłość, z samej władzy płynąca. Jedno słowo: firmament. A od pana radcy, bez urazy, nijakiego blasku. Proszę zamknąć oczy i tylko pomyśleć: rzeczywisty tajny radca. I co przed oczyma? Gwiazdy, komety, meteory, cały fajerwerk potęgi. A taki radca tytularny, jak pan? Zamykam oczy i co widzę? Ledwo się coś tam ćmi: łojówka za dwa grosze. A dlaczego? Dlatego. (wychodzi)|Wyższa światłość, z samej władzy płynąca. Jedno słowo: firmament. A od pana radcy, bez urazy, nijakiego blasku. Proszę zamknąć oczy i tylko pomyśleć: rzeczywisty tajny radca. I co przed oczyma? Gwiazdy, komety, meteory, cały fajerwerk potęgi. A taki radca tytularny, jak pan? Zamykam oczy i co widzę? Ledwo się coś tam ćmi: łojówka za dwa grosze. A dlaczego? Dlatego. (wychodzi)|}}

Akakij  {{#if:(mruczy pod nosem, pisząc) To już prawda... że co do tego, to nawet w samej rzeczy... i nie można, żeby... bo to rzeczywiście... tego...

(wbiega Rastopyrkin, zaaferowany młody urzędniczek, wykwintniś)|(mruczy pod nosem, pisząc) To już prawda... że co do tego, to nawet w samej rzeczy... i nie można, żeby... bo to rzeczywiście... tego...

(wbiega Rastopyrkin, zaaferowany młody urzędniczek, wykwintniś)|}}

Rastopyrkin  {{#if:Słyszał pan? Słyszał pan? Zresztą, gdyby nawet pan słyszał, to by pan i tak nie zrozumiał. (wybiega)|Słyszał pan? Słyszał pan? Zresztą, gdyby nawet pan słyszał, to by pan i tak nie zrozumiał. (wybiega)|}}

Akakij  {{#if:(spokojnie przepisuje; wbiega Kandelabrow)|(spokojnie przepisuje; wbiega Kandelabrow)|}}

Kandelabrow  {{#if:(mówi do Piotra, w drzwiach) Powinni uprzedzać, mój Piotrze, absolutnie powinni uprzedzać. Jakże tak można? (wchodzi) Słyszał pan? (macha ręką z miną: co ja tam będę do tego jołopa Baszmaczkina gadał? Wchodzi Afroditow, który ma stale zdziwioną, jakby przerażoną minę)|(mówi do Piotra, w drzwiach) Powinni uprzedzać, mój Piotrze, absolutnie powinni uprzedzać. Jakże tak można? (wchodzi) Słyszał pan? (macha ręką z miną: co ja tam będę do tego jołopa Baszmaczkina gadał? Wchodzi Afroditow, który ma stale zdziwioną, jakby przerażoną minę)|}}

Afroditow  {{#if:Słyszałeś? Powinni uprzedzać.|Słyszałeś? Powinni uprzedzać.|}}

Kandelabrow  {{#if:Moje słowa. Powinni uprzedzać.|Moje słowa. Powinni uprzedzać.|}}

Afroditow  {{#if:Nie wiesz, czy będzie przeglądał akta?|Nie wiesz, czy będzie przeglądał akta?|}}

Kandelabrow  {{#if:No, sądzę, no, chyba, bo po cóż by inaczej przychodził?|No, sądzę, no, chyba, bo po cóż by inaczej przychodził?|}}

Afroditow  {{#if:Bożeż ty mój, Boże!

(Rastopyrkin wraca)|Bożeż ty mój, Boże!

(Rastopyrkin wraca)|}}

Rastopyrkin  {{#if:Słyszeliście? Informowałem się w trzecim. Kowalenko mówi, że straszny. I zwraca wielką uwagę na uniform. Jak leży mój frak? Czujesz perfumy? Żanetta. Sądzisz, że poczuje? A zresztą, czy nie wolno?

(Akakij spokojnie pisze. Wchodzą jeszcze dwaj urzędnicy i gwałtownie starają się doprowadzić do porządku papiery na swoich biurkach. Piotr kilkakrotnie przebiega przez scenę i znów znika. W ogóle zaczyna się nerwowa bieganina jakichś urzędników, woźnych, koncypientów itp. figur. Rośnie nastrój tremy i rozmaitych urzędniczych lęków. Wreszcie wpada zdyszany naczelnik kancelarii --- Kozodojew)|Słyszeliście? Informowałem się w trzecim. Kowalenko mówi, że straszny. I zwraca wielką uwagę na uniform. Jak leży mój frak? Czujesz perfumy? Żanetta. Sądzisz, że poczuje? A zresztą, czy nie wolno?

(Akakij spokojnie pisze. Wchodzą jeszcze dwaj urzędnicy i gwałtownie starają się doprowadzić do porządku papiery na swoich biurkach. Piotr kilkakrotnie przebiega przez scenę i znów znika. W ogóle zaczyna się nerwowa bieganina jakichś urzędników, woźnych, koncypientów itp. figur. Rośnie nastrój tremy i rozmaitych urzędniczych lęków. Wreszcie wpada zdyszany naczelnik kancelarii --- Kozodojew)|}}

Kozodojew  {{#if:Panowie słyszeli? No, co robić? Czy ja chciałem? Czy wiedziałem? Nagle przychodzą do biura i mówią mi, że lada chwila.|Panowie słyszeli? No, co robić? Czy ja chciałem? Czy wiedziałem? Nagle przychodzą do biura i mówią mi, że lada chwila.|}}

Rastopyrkin  {{#if:Podobno bardzo surowy formalista.|Podobno bardzo surowy formalista.|}}

Afroditow  {{#if:Bożesz ty mój, Boże!|Bożesz ty mój, Boże!|}}

Kandelabrow  {{#if:Moje najniższe i najgłębsze uszanowanie, panie naczelniku, ale powinni uprzedzać.|Moje najniższe i najgłębsze uszanowanie, panie naczelniku, ale powinni uprzedzać.|}}

Kozodojew  {{#if:Ale jak nie uprzedzili, to trudno. Za późno już. Spokój panowie. Spokój. Guziki, panowie. (ogląda urzędników od stóp do głów) A gdzie ten... jak go? Baszmaczkin.|Ale jak nie uprzedzili, to trudno. Za późno już. Spokój panowie. Spokój. Guziki, panowie. (ogląda urzędników od stóp do głów) A gdzie ten... jak go? Baszmaczkin.|}}

Akakij  {{#if:(wstaje)|(wstaje)|}}

Kozodojew  {{#if:Jak pan wygląda? To jest wygląd urzędnika czwartego departamentu? Piotr. Oczyść go. Czy pan w stodole spał, czy w chlewie? I na litość Boga, zabrać z przedpokoju to jego paletko, tę kapotę przeklętą. Jeszcze by tego brakowało, żeby generał zobaczył ten psu z gardła wyciągnięty łach.|Jak pan wygląda? To jest wygląd urzędnika czwartego departamentu? Piotr. Oczyść go. Czy pan w stodole spał, czy w chlewie? I na litość Boga, zabrać z przedpokoju to jego paletko, tę kapotę przeklętą. Jeszcze by tego brakowało, żeby generał zobaczył ten psu z gardła wyciągnięty łach.|}}

Afroditow  {{#if:Bożesz ty mój, Boże!|Bożesz ty mój, Boże!|}}

Kozodojew  {{#if:Piotr! Piotr!|Piotr! Piotr!|}}

Piotr  {{#if:(wpada) Panie naczelniku. Melduję, że właśnie zajechał. Dlatego.|(wpada) Panie naczelniku. Melduję, że właśnie zajechał. Dlatego.|}}

Kozodojew  {{#if:Panowie, siadać i nic nie robić... to jest... pracować... jakby nigdy nic... Spokój. Spokój. Guziki. (ostatnie nienawistne spojrzenie na Akakija) Uch, ty...

(wchodzi Jego Ekscelencja generał Jerichon Jerichonowicz Gromotrubow. Mnóstwo orderów, wstęg, brzękadeł. Mars na czole, wspaniałość i potęga. Za nim wiotki, elegancki adiutant. Urzędnicy stoją jak żołnierze. Pierwszy od widowni --- Akakij, ostatni --- naczelnik Kozodojew)|Panowie, siadać i nic nie robić... to jest... pracować... jakby nigdy nic... Spokój. Spokój. Guziki. (ostatnie nienawistne spojrzenie na Akakija) Uch, ty...

(wchodzi Jego Ekscelencja generał Jerichon Jerichonowicz Gromotrubow. Mnóstwo orderów, wstęg, brzękadeł. Mars na czole, wspaniałość i potęga. Za nim wiotki, elegancki adiutant. Urzędnicy stoją jak żołnierze. Pierwszy od widowni --- Akakij, ostatni --- naczelnik Kozodojew)|}}

Gromotrubow  {{#if:(przez chwilę przygląda się surowo urzędnikom, potem chrząka. Potem mówi: "tak jest" --- ma takie powiedzonko, które często wtrąca. Wreszcie zwraca się do urzędników) Witam panów. Szef biura, proszę?|(przez chwilę przygląda się surowo urzędnikom, potem chrząka. Potem mówi: "tak jest" --- ma takie powiedzonko, które często wtrąca. Wreszcie zwraca się do urzędników) Witam panów. Szef biura, proszę?|}}

Kozodojew  {{#if:Iwan Agafonowicz Kozodojew, asesor kolegialny w randze majora, kawaler orderu św. Stanisława trzeciego stopnia z mieczem, naczelnik oddziału czwartego departamentu szóstego, ma zaszczyt najuniżeniej zameldować waszej ekscelencji, że w powierzonym kierownictwu mojemu biurze praca postępuje w przewidzianym przez regulamin porządku (adiutant daje ręką znak, że stoi za blisko generała, Kozodojew cofa się)|Iwan Agafonowicz Kozodojew, asesor kolegialny w randze majora, kawaler orderu św. Stanisława trzeciego stopnia z mieczem, naczelnik oddziału czwartego departamentu szóstego, ma zaszczyt najuniżeniej zameldować waszej ekscelencji, że w powierzonym kierownictwu mojemu biurze praca postępuje w przewidzianym przez regulamin porządku (adiutant daje ręką znak, że stoi za blisko generała, Kozodojew cofa się)|}}

Gromotrubow  {{#if:Tak jest. Panowie urzędnicy?|Tak jest. Panowie urzędnicy?|}}

Kozodojew  {{#if:Mam zaszczyt najuniżeniej zaprezentować waszej ekscelencji: sekretarz kolegialny Rastopyrkin, sekretarz gubernialny Afroditow, rejestrator kolegialny Kandelabrow i radca tytularny Baszmaczkin.|Mam zaszczyt najuniżeniej zaprezentować waszej ekscelencji: sekretarz kolegialny Rastopyrkin, sekretarz gubernialny Afroditow, rejestrator kolegialny Kandelabrow i radca tytularny Baszmaczkin.|}}

Gromotrubow  {{#if:(patrząc ponad głowami urzędników, nie widząc ich) A tak, w ogóle, zadowoleni panowie?|(patrząc ponad głowami urzędników, nie widząc ich) A tak, w ogóle, zadowoleni panowie?|}}

Urzędnicy  {{#if:(chórem) Zadowoleni, wasza ekscelencjo.|(chórem) Zadowoleni, wasza ekscelencjo.|}}

Gromotrubow  {{#if:Krzywda żadna się nie dzieje?|Krzywda żadna się nie dzieje?|}}

Urzędnicy  {{#if:(j. w.) Żadna, wasza ekscelencjo.|(j. w.) Żadna, wasza ekscelencjo.|}}

Gromotrubow  {{#if:To dobrze. Tak jest. Zadowolenie... to bardzo pomyślne uczucie. Powiem nawet, że na zdrowie dobrze wpływa. A z niezadowolenia --- kwasy, nawet obstrukcja. Cha-cha-cha...|To dobrze. Tak jest. Zadowolenie... to bardzo pomyślne uczucie. Powiem nawet, że na zdrowie dobrze wpływa. A z niezadowolenia --- kwasy, nawet obstrukcja. Cha-cha-cha...|}}

Urzędnicy  {{#if:Cha-cha-cha...

(adiutant tym samym ruchem ręki daje znak, aby się zbyt głośno nie śmiać. Młodzieniec ten przez cały czas zajęty jest oglądaniem i polerowaniem o rękaw munduru swych paznokci)|Cha-cha-cha...

(adiutant tym samym ruchem ręki daje znak, aby się zbyt głośno nie śmiać. Młodzieniec ten przez cały czas zajęty jest oglądaniem i polerowaniem o rękaw munduru swych paznokci)|}}

Gromotrubow  {{#if:A teraz... hm... tak jest... chciałem powiedzieć panom parę słów. Słów może ostrych, ale istotnych, powiem nawet: ojcowskich. Bo ja, panowie, jestem nie tylko zwierzchnikiem waszym, ale i do pewnego stopnia ojcem, który pragnie wychować swoje dzieci. Surowo --- ale sprawiedliwie. Ostro --- ale w tej ostrości jest idea, zamierzenie pedagogiczne. Mianowany reskryptem Jego Cesarskiej Mości na to stanowisko, pragnę zapoznać się ze swoimi podwładnymi, poinformować ich o celach mojej pracy na gigantycznym terenie działalności państwowej. Tak jest. Panowie powinni sobie uświadomić, że jesteście śrubkami lub --- jak kto woli --- kółeczkami kolosalnej machiny państwowej, pracującej dla celów wyższych, celów, przekraczających często możność zrozumienia przez was ich istoty, słowem: dla owego ideału, jakim jest doskonały, sprawnie działający aparat państwowy potężnego, kolosalnego mocarstwa. Co to jest śrubka panowie? Śrubka jest to coś wkręconego, coś, co trzyma, przytwierdza. Tak jest. A cóż to jest kółko? Kółko --- to coś takiego, co się obraca. I jeżeli choć jedna śrubka olbrzymiej machiny jest źle wkręcona, jeżeli choć jedno kółeczko nieodpowiednio się obraca --- wtedy cała straszliwa w swej mistycznej wspaniałości genialna aparatura narażona bywa na szwank. Tak jest. Dlatego zwracam baczną uwagę panów, aby każdy na swoim stanowisku miał to poczucie, że będąc mikroskopijną cząsteczką składową gigantycznego, skomplikowanego motoru, jest odpowiedzialnym za jego nienaganne, nieprzerwane a precyzyjne działanie. Bo oto jakieś drobniutkie kółeczko zazębia się o inne, a ono znów wprowadza w ruch już nie kółeczko, lecz kółko, to kółko ma już kontakt z większym kołem, to ostatnie zaś, tak jest, porusza już ogromne kolisko rozpędowe całej niepojętej, kolosalnej, wyższą siłą gnanej maszyny. Jak zdobyć to poczucie? Karnością, subordynacją, dyscypliną. Panowie słyszą? Dyscypliną, subordynacją, karnością. Dlatego uprzedzam panów, że w poczynaniach swoich, mających na względzie wyłącznie, tak jest, nieogarnioną wielkość i potęgę imperium rosyjskiego oraz najmiłościwiej z bożej łaski panującej nam dynastii, kierować się będę surowością i jeszcze raz surowością. Hierarchia kółek. Hierarchia śrubek. Czy panowie rozumieją? Nie zniosę najdrobniejszego uchybienia. Nie pozwolę na żadne takie czy owakie, czy temu podobne. A jeżeli kto przypuszcza, że będę tolerował takie czy owakie, czy temu podobne, to panowie mnie nie znają. U mnie tego nie ma. Ja, panowie, potrafię być straszny. Tak jest. Uprzedzam także, że będę tępić wszelkie szkodliwe liberalizmy, modną teraz fantastykę myślową oraz inne fermenty zaprzątające ostatnio głowy młodzieży. Te wszystkie frywolne idee proszę na cztery wiatry wypędzić. Czy panowie rozumieją? (pauza. Potem już łagodniej) Ale, gdyby kto z panów miał jakie wątpliwości, jakiś problemat do rozwiązania, to niech się do mnie zgłosi, jak do ojca. Po prostu niech złoży u dyrektora mojej kancelarii pisemną prośbę o audiencję, dyrektor przedstawi ją zastępcy mego adiutanta, zastępca adiutantowi, ten sekretarzowi prywatnemu, a on już mnie. Kończąc, jeszcze raz przypominam panom, że machina państwowa, ta kolosalna, gigantyczna, astronomicznych rozmiarów sięgająca machi...

(Akakij czknął głośno)|A teraz... hm... tak jest... chciałem powiedzieć panom parę słów. Słów może ostrych, ale istotnych, powiem nawet: ojcowskich. Bo ja, panowie, jestem nie tylko zwierzchnikiem waszym, ale i do pewnego stopnia ojcem, który pragnie wychować swoje dzieci. Surowo --- ale sprawiedliwie. Ostro --- ale w tej ostrości jest idea, zamierzenie pedagogiczne. Mianowany reskryptem Jego Cesarskiej Mości na to stanowisko, pragnę zapoznać się ze swoimi podwładnymi, poinformować ich o celach mojej pracy na gigantycznym terenie działalności państwowej. Tak jest. Panowie powinni sobie uświadomić, że jesteście śrubkami lub --- jak kto woli --- kółeczkami kolosalnej machiny państwowej, pracującej dla celów wyższych, celów, przekraczających często możność zrozumienia przez was ich istoty, słowem: dla owego ideału, jakim jest doskonały, sprawnie działający aparat państwowy potężnego, kolosalnego mocarstwa. Co to jest śrubka panowie? Śrubka jest to coś wkręconego, coś, co trzyma, przytwierdza. Tak jest. A cóż to jest kółko? Kółko --- to coś takiego, co się obraca. I jeżeli choć jedna śrubka olbrzymiej machiny jest źle wkręcona, jeżeli choć jedno kółeczko nieodpowiednio się obraca --- wtedy cała straszliwa w swej mistycznej wspaniałości genialna aparatura narażona bywa na szwank. Tak jest. Dlatego zwracam baczną uwagę panów, aby każdy na swoim stanowisku miał to poczucie, że będąc mikroskopijną cząsteczką składową gigantycznego, skomplikowanego motoru, jest odpowiedzialnym za jego nienaganne, nieprzerwane a precyzyjne działanie. Bo oto jakieś drobniutkie kółeczko zazębia się o inne, a ono znów wprowadza w ruch już nie kółeczko, lecz kółko, to kółko ma już kontakt z większym kołem, to ostatnie zaś, tak jest, porusza już ogromne kolisko rozpędowe całej niepojętej, kolosalnej, wyższą siłą gnanej maszyny. Jak zdobyć to poczucie? Karnością, subordynacją, dyscypliną. Panowie słyszą? Dyscypliną, subordynacją, karnością. Dlatego uprzedzam panów, że w poczynaniach swoich, mających na względzie wyłącznie, tak jest, nieogarnioną wielkość i potęgę imperium rosyjskiego oraz najmiłościwiej z bożej łaski panującej nam dynastii, kierować się będę surowością i jeszcze raz surowością. Hierarchia kółek. Hierarchia śrubek. Czy panowie rozumieją? Nie zniosę najdrobniejszego uchybienia. Nie pozwolę na żadne takie czy owakie, czy temu podobne. A jeżeli kto przypuszcza, że będę tolerował takie czy owakie, czy temu podobne, to panowie mnie nie znają. U mnie tego nie ma. Ja, panowie, potrafię być straszny. Tak jest. Uprzedzam także, że będę tępić wszelkie szkodliwe liberalizmy, modną teraz fantastykę myślową oraz inne fermenty zaprzątające ostatnio głowy młodzieży. Te wszystkie frywolne idee proszę na cztery wiatry wypędzić. Czy panowie rozumieją? (pauza. Potem już łagodniej) Ale, gdyby kto z panów miał jakie wątpliwości, jakiś problemat do rozwiązania, to niech się do mnie zgłosi, jak do ojca. Po prostu niech złoży u dyrektora mojej kancelarii pisemną prośbę o audiencję, dyrektor przedstawi ją zastępcy mego adiutanta, zastępca adiutantowi, ten sekretarzowi prywatnemu, a on już mnie. Kończąc, jeszcze raz przypominam panom, że machina państwowa, ta kolosalna, gigantyczna, astronomicznych rozmiarów sięgająca machi...

(Akakij czknął głośno)|}}

Gromotrubow  {{#if:Co?

(adiutant odpowiedni gest ręką. Urzędnicy przerażeni)|Co?

(adiutant odpowiedni gest ręką. Urzędnicy przerażeni)|}}

Gromotrubow  {{#if:Co takiego? Kto to śmiał? Co to było?|Co takiego? Kto to śmiał? Co to było?|}}

Akakij  {{#if:Wasza... Eks... przepr... ja...celencjo...praszam... mimo woli... ka... kapusta...|Wasza... Eks... przepr... ja...celencjo...praszam... mimo woli... ka... kapusta...|}}

Gromotrubow  {{#if:(oszołomiony, jakby spadł z księżyca) Kto? Kapusta? Gdzie kapusta?

(Kozodojew --- w rozpaczy, urzędnicy z trudem powstrzymują śmiech, adiutant tłumaczy ekscelencji na ucho)|(oszołomiony, jakby spadł z księżyca) Kto? Kapusta? Gdzie kapusta?

(Kozodojew --- w rozpaczy, urzędnicy z trudem powstrzymują śmiech, adiutant tłumaczy ekscelencji na ucho)|}}

Gromotrubow  {{#if:Nic nie rozumiem. Co? Fizjologia? Nie wiem. Nie pozwolę. (do Akakija) To pan? Jak pan smiał? Czy pan nie rozumie, kto przed panem stoi? Czy pan sobie zdaje sprawę? Ja panu pokażę kapustę! Kto pan jest?|Nic nie rozumiem. Co? Fizjologia? Nie wiem. Nie pozwolę. (do Akakija) To pan? Jak pan smiał? Czy pan nie rozumie, kto przed panem stoi? Czy pan sobie zdaje sprawę? Ja panu pokażę kapustę! Kto pan jest?|}}

Kozodojew  {{#if:Wasza ekscelencjo...

(adiutant daje mu znak ręką, aby się nie wtrącał)|Wasza ekscelencjo...

(adiutant daje mu znak ręką, aby się nie wtrącał)|}}

Akakij  {{#if:(odjęło mu mowę, bełkoce) Aka...ka...ka...ra...ra...|(odjęło mu mowę, bełkoce) Aka...ka...ka...ra...ra...|}}

Gromotrubow  {{#if:No?|No?|}}

Akakij  {{#if:Radca tytularny Akakij Akakjewicz Baszmaczkin.|Radca tytularny Akakij Akakjewicz Baszmaczkin.|}}

Gromotrubow  {{#if:Jak? Akakij? A to co znowu --- Akakij? A gdzie kapusta?|Jak? Akakij? A to co znowu --- Akakij? A gdzie kapusta?|}}

Akakij  {{#if:Kapusta właśnie wczoraj i... tego... Akakij Akakjewicz...|Kapusta właśnie wczoraj i... tego... Akakij Akakjewicz...|}}

Gromotrubow  {{#if:Jakij? Akakij?|Jakij? Akakij?|}}

Akakij  {{#if:Akakij, Akakja syn, Baszmaczkin, radca tylu... lytu... tulularny...|Akakij, Akakja syn, Baszmaczkin, radca tylu... lytu... tulularny...|}}

Gromotrubow  {{#if:(do adiutanta) Est-ce que tu connais un nom pareil. Akakij? (do Akakja) Jest takie imię? (udobruchany) Skąd pan, na litość Boga wytrzasnął Akakja?|(do adiutanta) Est-ce que tu connais un nom pareil. Akakij? (do Akakja) Jest takie imię? (udobruchany) Skąd pan, na litość Boga wytrzasnął Akakja?|}}

Akakij  {{#if:Wasza generalicjo... ekscelencjo... ja tego... kancelaryjny urzędnik jedenastej kategorii... 33 lata służby... nie śmiem prosić... przeprosić... że (czknął z przerażenia)|Wasza generalicjo... ekscelencjo... ja tego... kancelaryjny urzędnik jedenastej kategorii... 33 lata służby... nie śmiem prosić... przeprosić... że (czknął z przerażenia)|}}